Het Bobboek

Toen ik me een tijdje geleden afvroeg of Bob ooit in Bulgarije was ontdekte ik per ongeluk dat er in 1984 een boek over Bob in het Bulgaars was verschenen. Met een singeltje! Sommige mensen willen een nieuwe keuken of een fontein in de tuin, ik wilde dat boek hebben. 

Voor het verhaal was het natuurlijk beter geweest als ik het boek had gevonden op de buitenboekenmarkt in Sofia. Ik zou het dan gevonden hebben onder een stapel redevoeringen van Todor Shivkov en de boekverkoper zou iets gehad hebben van "Oh, daar was dat boek gebleven". En dan hadden we wat gepraat over Bob. 

Maar zo mooi is de realiteit zelden. Ik vond het boek op het Bulgaarse equivalent van de website Boekwinkeltjes.nl, книжен пазар (knizjen pazar = Boeken Markt). Ik tikte de titel in, vond vervolgens een paar exemplaren waarvan een enkele een singeltje had en bestelde een exemplaar voor iets van 10 euro. 

Wanneer je in Nederland een boek via het internet bestelt klik je het aan, je vult je gegevens in, betaalt en wat (of meer dan wat) later wordt het afgeleverd. Dat gaat hier anders. Je klikt het boek aan, vult je naam in en bij welke vervoersdienst je het wilt afhalen. Er zijn 2 grote vervoersdiensten, Speedy en Ekont. Als het boek daar aankomt krijg je een mail (of een telefoontje maar daar moet je een Bulgaars nummer voor hebben)(over de hel van het moeten hebben van een Bulgaars nummer moet ik nog eens iets schrijven). Met de mail ga je naar het kantoor van de vervoerder. Een slaperige jongen tikt op kantoor wat nummers in en pakt je pakje. Je kunt dan kijken of het goede is opgestuurd, en of het onbeschadigd is. Dan pas betaal je. 

Maar goed, het boek. боб дилън (dat kun je wel lezen toch?) (82 p. 1984, Plovdiv) is er één in de serie поети с китара (poëten met een gitaar) en is voornamelijk een bundel van naar het Bulgaars vertaalde teksten. Er is een kort voorwoord en een lang nawoord. In het nawoord wordt wat over zijn geschiedenis verteld, er worden wat interviews geciteerd. Dylan is aan anti-kapitalist en meer van dat. Maar, op wat socialistische platitudes na best een keurig nawoord. De vertaalde teksten zijn, nou ja, of de vertaling goed is, dat weet ik niet. Zo goed zal mijn Bulgaars nooit worden. Maar in ieder geval is het geen verzameling "Greatest hits". Ergens (ik ben vergeten waar, sorry) las ik dat het onduidelijk was welke tekst er op p. 54 stond. Tangled up in blue of was het Mixed up confusion? Het is dus Mixed up confusion. Geen dank.

Er is een poster. Maar dat is gewoon de voorkant van het singeltje (de tekst is een stukje Blowin' in the wind). Ik denk niet dat ik hem op ga hangen.

En dan is er natuurlijk het singeltje. Op het Balkanton label. Ik gok dat Bob er geen geld voor heeft gehad. Balkanton keerde volgens goed socialistisch gebruik zelden royalty's uit een imperialistische rechthebbenden.

Op de a kant staat "така е по-добре" wat letterlijk vertaald "Dit is het beste" betekent maar wat "Don't think twice it's allright" is.

En op de b kant "отговориат с вятьра с носи" wat "het antwoord wordt gedragen in de wind" betekent maar "Blowin' in the wind" is. 

Klinkt het singeltje een beetje goed? Ah, tja. Kijk. Ik had een pick-up. Vroeger. Toen we naar Bulgarije kwamen. Maar die is dus vernield door D. de allerberoerdste verhuizer die er maar bestaat. Of bestond. Hij is nogal van de aardbodem verdwenen. Een pick-up staat al jaren op het lijstje met aan te schaffen dingen. Maar er komt steeds iets voor te staan. Ik kan dus helemaal niet naar het singeltje luisteren. Wat eigenlijk weer niet zo heel erg is. Ik ben geen groot fan van Dylan toen hij nog alleen met een gitaar zong. 

Maar waarom moest je het boek en dat plaatje dan zo ontzettend graag en wel meteen hebben? De heb meneer. Puur om het hebben. De één wil een keuken, of een fontein in de tuin. Ik wilde, nee, ik moest dat boek gewoon hebben. En ik zie het als een stap naar een pick-up. Er is een meneer in Razgrad die mooie, oude pick-ups verkoopt. En Razgrad is niet erg ver weg. 

Kleingrondbezitters.

"Weet je hoeveel Bulgaren landbouwgrond bezitten?", Annet vroeg het een paar weken geleden nadat ze nogal fronsend iets op haar telefoon had gelezen. Nadat ik ontkennend antwoordde zei ze, "Drie komma vier miljoen".  "Drie komma vier miljoen? Hoe kan dat nou? Er wonen maar zes en half miljoen Bulgaren in Bulgarije". "Ja, maar het staat hier wel". 

Vorige week stegen we een fors aantal treden op de integratieladder. Tenminste dat denken we. Onze buren, Jordan en Duschka, wonen door de ziekte van Jordan nog steeds in Sofia. Zo af en toe belt Kamelia, hun dochter, ons in een mengeling van gebroken Engels en te vloeiend Bulgaars. Of we dit of dat kunnen doen. Vorige week belde ze ons om te vragen of wij het geld dat de coöperatie uitkeert aan mensen die land hebben op wilden halen.  

Zij hoorden dus ook al bij die al drie komma vier miljoen. 

Hoe kan dat nou?

Bulgarije werd in 1396 onderdeel van het Ottomaanse rijk. Na 5 eeuwen werd het in 1878 bevrijdt door Rusland. Na die bevrijding vluchtten veel Turken het land uit. De Bulgaarse inwoners van dorpen verdeelden na het verdwijnen van de Turken de landbouwgrond onder elkaar. Dat was de eerste opdeling van de grond.

Bulgarije was na de bevrijding groot, fors groter dan het nu is. Te groot voor landen in het westen. Die hakten het land weer in stukjes tijdens het Congres van Berlijn. Bulgarije noordelijk van de Balkan bleef Bulgarije. Zuidelijk van de Balkan werd het weer Ottomaans. Een deel van de bevolking uit het zuiden trok naar het noorden. Daar kregen ze landbouwgrond van de regering. De tweede opdeling.

Na de tweede wereldoorlog werd Bulgarije communistisch. De landbouwgrond werd gecollectiviseerd. Na 1989 werd die gecollectiviseerde grond weer teruggegeven aan de oorspronkelijke eigenaar. En als die was overleden ging het naar zijn/haar kinderen. De derde opdeling. 

Bij elke opdeling van de landbouwgrond werd de oppervlakte van de percelen wat kleiner. Dat is misschien wel de reden dat ze het hier nooit over hectaren maar alleen over decaren (een tiende deel van een hectare) hebben.

En door al dat opdelen kom je dus bij drie komma vier miljoen landeigenaren. 

Vlakbij de kippen op het terrein van Jordan en Duschka staat een kar. Met die kar, getrokken door een ezel, reden de ouders van Duschka naar hun stukje land. Toen Duschka's vader stierf ging het land naar haar moeder en toen die stierf ging het grootste deel naar Duschka en een kleiner deel naar Kemalia. Jordan, de buurman heeft geen grond. Jordan komt uit Macedonie, dat is weer een heel ander en erg veel ingewikkelder verhaal.

Het kantoor van de coöperatie is in het gemeentehuis. Op de verdieping boven die van de gemeente. Misschien zegt dat iets. We vonden er Ani, de vrouw van burgemeester Gosho, zij regelt de vergoedingen voor de landeigenaren. Ze wist natuurlijk al dat we langs zouden komen. Kamelia had haar gebeld. En waarom zou Kamelia, die in Sofia woont niet het nummer van Ani kennen? Het blijft tenslotte wel een dorp.  

We kregen het geld in twee enveloppen. En we vonden de bedragen niet echt tegenvallen. Niet dat het nu heel veel was maar toch, het vult de armzalige pensioenen hier leuk aan. We vroegen hoeveel land de buren nu precies hadden. Ani deed niet aan een wet op de privacy. Kamelia had net iets meer dan een hectare, Duschka meer dan drie. Ani zocht dat op in een dikke map vol met namen en bedragen. Het leek erop alsof heel palamartsa in die map zat. Ani had grond en burgemeester Gosho ook, hij had wel 4 decaren. Daar moesten we, vlugge integreerders als we zijn meteen erg hard om lachen.

Over de hoeveelheid grond die je hebt, over wat daarop verbouwd wordt, hoeveel dat dan weer opbrengt. Er wordt hartgrondig over geroddeld. En misschien verklaart dat enorme aantal mensen dat landbouwgrond heeft ook wel een heel klein iets van het verbonden zijn met het land, het trots zijn op het land, de hang naar vroeger, het eeuwige volksdansen, ik weet het niet. Niet helemaal zeker in ieder geval.