Radev in Sofia

Bij het parlement zag ik, nou ja, eigenlijk helemaal niets. Er waren geen drommen mensen en er waren geen driftig wapperende Russische vlaggetjes. Er was, op de gebruikelijke half dommelende politieman na, helemaal niemand. Ook in de trein naar Sofia, die voller was dan gemiddeld ontbrak elk feestgedruis. Ik hoorde zelfs niemand over de verkiezingen praten.

Elk jaar, zo tegen het einde van de winter heb ik het even helemaal gehad met Palamartsa. Helemaal klaar met het hangerige, de desolaatheid, het ontbreken van elk gevoel van urgentie. Soms besluit ik dan dat een week in Nederland nodig is. Dit jaar dook er een optreden in Sofia op van Bill Frisell en Eyvind Kang. Jazz en toch leuk. Annet bleef bij de poezen, ik ging even naar de stad. Lucht happen.

Het was de dag na de verkiezingen die zo overdonderend en vooral ook verpletterend gewonnen werden door Rumen Radev. Zelf moest ik, vroeg in de ochtend ook even slikken toen ik las dat Radev de absolute meerderheid haalde. Dat was tegen de verwachtingen in. Radev peilde op iets rond de 34 tot 36% dus ik gokte op een veilige coalitie. Maar dat werd het dus niet. Het werd Radev in zijn eentje. 

In Sofia liep ik een platenwinkel in en vroeg naar Bulgaarse jazz. De winkeljongen gaf toe dat hij daar geen verstand van had maar hij zou zijn baas bellen. Over de telefoon sprak ik een tijdje met die baas en die had, het zal toeval zijn, een heel mooie nieuwe cd maar die lag nog niet in de winkel. Maar, geen probleem, hij kwam wel even langs de winkel. Terwijl ik op hem wachtte sprak ik met de winkeljongen. Die had een vriend die in Delft studeerde. Zelf ging hij iets met PR doen en dan naar het buitenland. Want in Bulgarije was geen werk. En als er werk was betaalde het maar een schijntje. 

De trein naar Sofia doet er vijf uur over. Maar die tijd was zo voorbij met het lezen van alle commentaren op de verkiezingen. Ik zag de raarste opmerkingen voorbij komen. Zo waren er de anti-immigratie accounts die wisten te melden dat Radev was gekozen omdat hij zo, christelijke waarden verdedigend tegen de vermeende massa-immigratie was. Het hele onderwerp heeft geen enkele rol gespeeld tijdens de verkiezingen. O. Nula. Bulgaarse politici maken zich hoogstens druk over de honderdduizenden Bulgaren die er voor kiezen om in buitenland te gaan werken. Bulgaren die zoals de winkeljongen geen toekomst meer zien in dit land.

Na de platenzaak zwierf ik wat verder en kwam bij het monument waarop honderden en honderden namen staan van Bulgaren die omkwamen tijdens de socialistische periode (1944 - 1989). Er speelden wat kinderen. Er zaten mensen op een bankje.

In de trein las ik talloze opmerkingen van mensen die plots Bulgarije hadden ontdekt en die zich afvroegen waarom de EU nu door zo'n achterlijk klein landje weer op slot zou worden gezet. Want Radev was de nieuwe Orban. En dat hele Oost Europa, nou dat moest dan maar de EU uit. Dat gezeur met die landjes. Ik las het zo vaak dat ik de hele gedachtegang nogal koloniaal begon te vinden. Het riekte naar teleurstelling. Waarom waren ze niet gewoon dankbaar, die domme Bulgaartjes? Waarom nu toch weer zo'n dwarsligger kiezen? Nu ben ik geen fan van Radev. Maar ik snap zijn kiezers wel, deels dan. 

Dit land is politiek instabiel. In 5 jaar zijn er 8 keer verkiezingen geweest. En het zijn altijd dezelfde partijen, met voor het grootste deel dezelfde mensen op wie je kunt stemmen. Mensen die er, en dan ben ik nog vriendelijk, nogal een puinzooi van maken. Of, mensen die het diep corrupte systeem in stand houden. Dus wat hadden de Bulgaren dan moeten doen? Weer op dezelfde mensen stemmen? Weer die mensen die hun uiterste best doen om elke echte verandering tegen te houden? Weer diezelfde corrupte koppen die met hun ene gezicht de EU te vriend houden en met hun andere gezicht hun vriendjes en de bedrijven van hun vriendjes van geld voorzien? Radev heeft zich in zijn campagne afgezet tegen de overbekende koppen en maakte anti-corruptie zijn hoofdthema. 

Ik liep, na een boekwinkel langs de Sveta Nedelyakathedraal. Aan de muur hangt een gedenkplaat die herinnert aan de bomaanslag in 1925. Communisten bliezen toen het gebouw op, in de hoop de koning te doden. Die ontsnapte maar 150 mensen kwamen om.

Het belangrijkste punt van de nieuwe Bulgarije deskundigen was dat Radev pro-Putin zou zijn. Nu hebben ze daar iets van een punt. Maar maakt dat alle Bulgaren die op hem stemden liefhebbers van Putin? Een deel van de Bulgaren is op Rusland gericht, dat klopt. Dat heeft heel veel met hun historie te maken. Rusland bevrijdde Bulgarije van de Ottomanen. Maar willen Bulgaren Russisch worden of zoiets? Wat ik nergens las was dat Bulgaren die echt voor Putin zijn al jaren op openlijke pro-Putin partijen kunnen stemmen. En die clubjes haalden over het algemeen net de kiesdrempel. Ze konden op de Bulgaarse Socialistische Partij stemmen. Maar dat is een club van toch vooral oude mensen met weemoed naar vroeger. Of ze stemden op Vusrazhdane. Maar dat was en is voor heel erg veel mensen toch een bedenkelijke club en twee stappen te ver. Dus dat Radev pro-Putin is heeft geen 44% van de kiezers overgehaald. Ik zeg het toch nog maar een keer, dat was om zijn anti-corruptie standpunt, zijn anti-vriendjespolitiek.

Is Radev een gevaar voor de EU? Ik gok nu van nee. Radev is een nationalist, zeker. Maar ook Radev zal niet buiten het Europese geld kunnen. Geld dat broodnodig is om de economie overeind te houden. Ik denk niet dat hij op grote punten dwars gaat liggen. Want ook zijn kiezers kunnen niet buiten de EU. En Oekraïne dan? Dat is lastiger. Bulgaren hebben niet veel met die oorlog. Misschien omdat in het begin van de oorlog er 400.000 tot 500.000 mensen naar dit land vluchtten. Die moesten geld en wonen en daarna werken. Werk dat toch al schaars is. Net als geld overigens. Dat Oekraïne, om dat land te helpen, dezelfde rechten kreeg als EU lidstaten als het gaat om de uitvoer van graan, zonnebloemen etc heeft niet echt geholpen bij de weifelende, soms anti stemming in Bulgarije. Goedkoop graan, zonnebloemolie, zelfs iets sulligs als goedkope honing overstroomde de markt. Bulgaarse boeren bleven vaak zitten met hun spullen. Dat kun je flauw vinden, of egoïstisch maar dit is een arm land, heel erg breed hebben veel mensen het hier niet.  

Al verdient Bulgarije ook fors aan de oorlog. De wapenindustrie (die hier best aanwezig is) draait meer dan goed en is nu groter dan 4% van het bruto nationaal product. Geld dat men, ook Radev, niet al te graag zal zien verdampen. Dus ik gok dat Radev voor onderhandelingen zal pleiten maar ook nergens loodzwaar voor zal gaan liggen. 

En voor de mensen die zich druk blijven maken.

In 2001 won de partij van Simeon II de verkiezingen. Simeon II, een nazaat van de door de communisten afgezette koning werd zo'n beetje gesmeekt om naar Bulgarije terug te keren. Iemand moest het land van de chaos en corruptie (ja, ook toen al) redden. Letterlijk half Bulgarije stond hem op te wachten toen zijn vliegtuig landde. Ik geloof dat het percentage stemmen dat hij kreeg rond de 48% lag. Toen hij eenmaal aan de macht was vonden veel Bulgaren al vlug dat hij wel erg bezig was het verzinnen van wetten die er voor moesten zorgen dat hij de in 1944 afgepakte bezittingen terugkreeg. Na 4 jaar verloor Simeon II de macht en in 2009 verdween zijn partij geheel uit het parlement.

Bill Frisell is ook alweer 75. Iedereen wordt maar ouder. Hij en Kang zeiden niets toe ze opkwamen. En ook niet toen we weer weggingen. Al keken ze wel heel vriendelijk. Tussen die twee momenten speelden ze twee lange improvisaties. Die leken soms op gezellige kampvuurmuziek, dan weer op dissonante herrie. Er werd kleintjes gelachen op het podium als één van de twee weer iets nieuws verzon. Het kabbelde, het borrelde, het verstreek. Als toegift kwam er een wonderschoon, klein liedje. 

Ik droomde er bij weg en zag de tuin in Palamartsa, met de zwaaiende staarten van de poezen. De zon scheen en Annet deed iets met planten. 

Ik had weer genoeg stad gezien voor een jaar.