Bosjes, al dan niet heilig

Ik heb het denk ik al eens eerder opgeschreven. Wie hier, waar geen vvv's, informatieve borden of lollige publieksreclames zijn, iets nieuws wil zien is aangewezen op goed geluk, of Google Maps. Menig uur breng ik door met turen naar weggetjes of stukjes bos. En soms vind je iets.

Bij het wat armoedige dorp Gloginka, vlak na Popovo vond ik een heel complex van loodsen en schuren. Een heel bosje vol. Omdat loodsen en schuren vaak vergezeld worden van boosaardige honden stelde ik het bezoeken een tijdje uit maar, nou ja, ze stonden er. Er was geen auto te zien, en er was ook geen vuilnis waarneembaar. Het zag er, in al zijn verlatenheid eigenlijk nogal netjes uit. Raar. Maar het stond vast leeg. En die honden zouden vast aan een ketting zitten.

Laatste reden we er heen. Natuurlijk was de weg weer vreselijk. En waarom er zwaar verroeste borden met "Bewaakte zone" langs de weg stonden ontging me. Na een tijd hutsen en klutsen doemde de eerste gebouwen op. En een erg dicht hek. Hek? Wat moest dat hek daar? Het was een vervaarlijk hek. Ééntje dat niet graag open ging. Om toch iets te doen stapte ik uit en ging voor het hek omstandig foto's staan maken. Hier een foto, daar nog één. Annet, nog steeds beducht voor honden bleef ondertussen in de auto zitten. Toen ik daar, wat narrig vanwege het niet verder kunnen, instapte kwamen er plots aan de andere kant van het hek wat militairen onze kant op. Sorry, militairen? Wat lacherig stapten we weer uit en liepen vriendelijk lachend naar hen toe. Ze lachten niet vriendelijk terug. In gebroken maar duidelijk Engels werd ons verteld dat er op die plek niets was, en dat we er trouwens ook niets te zoeken hadden. 

Terwijl we weer in de auto gingen zitten fotografeerde één van de mannen de auto, en ons, overdreven uitgebreid vonden wij. Maar dat zeiden we maar niet. Stilletjes reden we weg. Net buiten het bos zagen we drie ijsvogels. Ik heb nog nooit van mijn leven een ijsvogel gezien. Laat staan drie. Het zal een troostprijs zijn geweest.

De weg naar Baba Kondu komt door een stuk of wat dorpen. In het ene dorp lagen allemaal poezen langs en op de weg. En in een volgend dorp alleen maar honden. Het zal toeval zijn. 

Baba Kondu is een stukje bos van een hectare of vijf. Het is een klein beschermd stukje natuur. De bomen die er staan zijn vaak eeuwenoud. Eiken, wintereiken. Maar daar reden we niet voor door die dorpen. 

Lang, lang gelden werkten een vader en zijn dochter op het land. Onverwacht was er een windhoos. De windhoos sleurde de man en zijn dochter mee de lucht in. De vader viel bij Baba Kondu weer naar beneden. De dochter kwam terecht bij Momimo, waar een bron ontsprong. Het stukje bos is heilig voor moslims, Turks Bulgaarse moslims. Éénmaal per jaar wordt het graf bezocht, soms wel door 3000 mensen. Ze lopen drie maal om het graf, binden iets aan een tak en hopen op genezing. Van van alles en meer.

Het is een fijn, bijna Nederlands bosje. Annet vond het net de Veluwe. We liepen hier, en ook daar. Het graf van de neergevallen vader staat er mooi bij. Het was stil. En het zou er best heilig kunnen zijn. Als je dat zo zegt. 

We namen natuurlijk niets mee uit het bos. De burgemeester van één van de dorpjes in de buurt vertelde aan een krant dat ze, jaren terug, eens gras mee hadden genomen. Voor de schapen. De vrachtwagen die het gras vervoerde ging stuk en vier schapen gingen dood. Zelfs afgebroken takken blijven in het bos. En als ze al worden meegenomen worden ze gebruikt om een moskee mee te verwarmen.

Tevreden reden we terug. De honden lagen nog hetzelfde, en later de poezen ook. We zagen geen ijsvogels. 

Was Bob ooit in Bulgarije?

Omdat de buren nog steeds in Sofia zijn, moeten blijven, en hun tuin een onafzienbare stroom tomaten, komkommers, okra's en weet ik wat produceert gaan we niet naar Nederland. Niks aan te doen. Er zijn belangrijkere dingen. Hier wordt het de aankomende week verzengend heet, te heet om naar buiten te gaan. Het leek me daarom tijd worden voor het antwoord op de belangrijke vraag; Was Bob ooit in Bulgarije? 

Ja. Bob was eenmaal in Bulgarije. En wel op 3 juni 2010. Toen was hij in Sofia. Daarvoor niet. Daarna ook niet. Eenmaal. 

Bob was toen tegen 8 uur 's avonds in het натионален дворец на културата (Nationaal Paleis van de Kultuur) oftewel het NDK, een in 1981 voltooide modernistische kolos in het centrum van Sofia. Annet en ik waren eenmaal in het NDK, maar dan in een klein zaaltje (al konden daar nog steeds meer dan erg veel mensen in). Op weg naar het zaaltje, en ook weer op de terugweg raakten we de weg in het gebouw totaal kwijt. Maar dat hoort misschien bij modernisme.

Of Bob na het NDK in Sofia heeft geslapen is niet bekend. Er was een hotel geregeld maar of hij daar echt geweest is, we weten het niet. De dag na Sofia moest hij in Skopje (Noord Macedonie) zijn dus misschien is hij na afloop wel meteen doorgereden. 

Bob was zeker niet goedkoop. Om erbij te zijn betaalde je in 2010 tussen de 50 en 150 lev (tussen de 25 en 75 euro) dat was hier, in die tijd best een smak geld.

Over Bob in Sofia is betrekkelijk veel, nou ja best aardig wat terug te vinden. Er is een redelijke opname van die avond (die staat hier, alleen geluid natuurlijk). Er zijn twee recensies. Die zijn natuurlijk in het Bulgaars maar door de zegeningen van de moderne tijd kun je ze in het Engels lezen. Al is het wel, door de rare structuur van het Bulgaars, soms raar Engels. Er zijn wat foto's. Ik herplaats er hier een paar.

De eerste recensie (hier) is redelijk feitelijk. Al staan er mooie zinnen in.  

"Well, here we are, FIFTY, I repeat, FIFTY years later and we finally have Bob Dylan onstage in former Commie Bulgaria. Let’s get one thing straight – no matter what idiot students, waving hammer & sickle slogans try to profess, THIS was UNTHINKABLE until about 10-15 years ago.

We locals are yet to completely comprehend, understand and take in the true meaning of this momentous event. After all, Dylan was one of those absolutely “no-no” symbols of Western influence, a must-be-stopped Medusa of potent lyrics, machinegunned your way via various musical structures."

In de tweede recensie (hier) gaat de schrijver helemaal los. De schrijver leent, denk ik, de bijtende opsom structuur van "A hard rain's a-gonna fall" maar daar wordt het stuk niet slechter van. 

"I saw many people who were perhaps the real audience. They were outside, they were in the hallways and listen to music that make their way through closed doors. Occasionally miss some guards outside or inside and then one of the doors are opened. Then inside the sound genuine and almost arrived in the hall. These were moments of joy."

En (hier verslaat de structuur van het Bulgaars de vertaalmachine):

"They remembered times tear skirts, cutting jeans and stamps on the
thighs of girls when they were short skirts. Witnessed the arrests because of an interest in music or book. One time ago told me how he slaps [b]eaten by militiamen, that it was quite make him angry. Then when I talk with him, 15 years later, perhaps because alcohol drunk, he could not talk about it calmly and did press tears in his eyes and anger it clamp on throat. He experience the incident when police entered the restaurant, stood them against a wall and beaten them with slaps."

Het was, denk ik, een mooie, voor Bulgaren gedenkwaardige avond, die derde juni. Op de geluidsopname hoor je een bij vlagen erg enthousiast publiek. Het ontlokte Dylan al meteen in het begin een glimlach. Verdere communicatie tussen de man op het podium en de zaal bleef, het blijft natuurlijk wel Bob, achterwege. 

Maar, de prangende vraag is dus beantwoord, Bob was eenmaal in Bulgarije. Zestien jaar geleden. Het lijkt me zo langzamerhand wel tijd voor een volgend bezoek. 

Is het nu klaar? Nee. Natuurlijk niet. In één van de recensies wordt even terloops vermeldt dat er in 1984 in Bulgarije een boekje is uitgebracht. Met poster. En met een klein plaatje. Ongetwijfeld een singeltje. Blowin' in the wind staat er op. En iets dat vertaald vanuit het Bulgaars "That's better" zou heten. Waarschijnlijk is dat "Don't think twice it's alright". Maar dat moet ik dus wel zeker weten. Geen idee waarom. Maar het moet. Zo gaat dat.

Ik kom er nog op terug, op dat boek. Hopelijk. 

Beste poezenoppaster,

Hoewel we nog steeds niet echt weten of we wel naar Nederland gaan, we zorgen zoals je weet nog steeds voor de tuin van de buren, schrijf ik toch maar vast wat dingen op. Anders komt het er misschien niet van. 

Als je poezenoppast is het nog steeds ruim boven de 30 graden dus over het algemeen slapen de poezen ergens. Met de nadruk op ergens. Het lijkt me allemaal te doen. Maar, met onze poezen weet je het nooit zeker. De nummers van de dierenartsen hangen op de koelkast en als het nodig is kun je Ali, de taxichaufeur bellen, die rijdt je dan vlug naar hen toe.

Gijs. De koning van de wereld én de redder van het universum slaapt bijna de hele dag. Maar bij Gijs moet je altijd opletten. Zo glipt hij, nu zijn haren geknipt zijn, met regelmaat onder de deur van de buurman door en staat hij buiten een beetje wereldvreemd om zich heen te kijken. Ook komt er soms een vreemde kater in de tuin die, om het ingewikkeld te maken, als twee druppels water op Anneke (die komt later) lijkt. Gijs haat die kater en meestal eindigt het met veel geblaas en een vechtpartij. Gijs komt dan weer terug met een hoofdwond die ontsteekt. Bel dan de dierenarts. Gijs is de enige poes die 's nachts binnen MOET slapen. Maar daar is hij zo aan gewend dat hij meestal zelf voor de keukendeur gaat zitten.

Lenie. Woont in het huis naast ons maar eet bij ons. Mocht je Lenie langzaam vinden, dat is zo. Maar dat doet ze expres. Als je gaat duwen dan gaat ze enorm blazen en grommen. Geduld helpt, en het is toch te warm voor snelheid. Lenie komt de laatste weken 's nachts bij Annet liggen. Reuze gezellig maar ze gaat dan omstandig de haren van Annet likken. Mocht ze dat bij jou ook doen, bedenk dan maar dat het pure liefde is.

Wim. Is zomers net zo raar als in de winter. Wim is een schatje die niets liever doet dan op schoot zitten. Tegelijkertijd vindt hij het geen enkel probleem om bijna elke andere poes te bedreigen en hard op het hoofd te meppen. Terwijl het toch een klein, gezet poesje is. Het zal onzekerheid zijn. Wim eet alleen op tafel en hoe de brokjes moeten liggen wisselt. Soms direct op tafel, soms op de deksel van de pot waar de brokjes in zitten. Inderdaad, er zijn ergere dingen.

Anneke. Kleine poes terwijl ze toch al twee is. Nu de buren langdurig in Sofia zijn heeft Anneke zich hun tuin toegeëigend. Ze volgt je met argusogen en let op of alles wel voldoende water krijgt. Anneke heeft een vreemde obsessie met water. Ze drinkt het liefst uit een gevuld glas dat in de wasbak in de keuken staat. Of uit een lopende kraan. Of water uit de slang waarmee je water geeft. O, en hoewel ze mager is gaat Anneke ongetwijfeld lopen bedelen om snoepjes. Geef ze maar gewoon, dat doen wij ook altijd.

Wilma. Dikkerdje met een gezellig humeur. Wilma praat tegen je, hele verhalen kan ze afsteken. Dat je haar niet verstaat maakt niet uit. Maar als je korte keelklanken als antwoord geeft praat ze nog een tijdje door. Wilma zit graag bij je op schoot. Al betekent dat dat ze zo'n beetje met haar hoofd tegen je neus aan gaat liggen. Ze slaapt overdag vaak in de kelder van de bouwval naast de buren. Als je haar te lang niet gezien kun je gaan staan roepen. Al terugpratend zal ze dan, het kan even duren, naar je toe komen. Om daarna nog een tijd tot in detail te vertellen over wat ze allemaal niet heeft meegemaakt.

Sorri, meest vriendelijke poes ooit. Praat, net als zijn moeder Wilma tegen je. Al is het bij Sorri meer een kermend "ik heb echt ondragelijke honger". Hoewel Sorri heel vriendelijk is en het met elke poes goed kan vinden is hij erg oplettend en doodsbang voor honden en vreemde mensen. Het is maar de vraag of je Sorri gaat zien. 

Steve. Is van de buren maar wij geven hem eten. Steve is denk ik al 12 of 13. Dat is voor hier erg oud. Hij wordt, of is, oud en erg stram. 'S ochtends komt hij tijdens het ontbijt langs om blokjes kaas te eten. Om half 4 krijgt iedereen wat natvoer. Steve krijgt een ruime bak. Als hij eten wil, krijgt hij eten. 

We zijn, als we gaan maar een dag of zes weg, dat moet te doen zijn. Maak je niet te druk. Per dag schieten wij vaak maar een keer of 2, 3 in de echte paniek.

Bloed in Bulgarije.

Buurman Jordan wacht in Sofia op het begin van zijn chemokuur. Vanmorgen gaf Annet één van de benodigde acht injecties aan een Thaise mevrouw die hier woont. En misschien horen we vandaag nog of we iets moeten doen voor een Nederlandse meneer die in Popovo in het ziekenhuis is terecht gekomen. Welkom in het gezondheidscentrum/poezenpension Pirin 6.

Omdat we nogal in de gezondheidsdingen terecht zijn gekomen dacht ik dat dit het juiste moment zou kunnen zijn voor één van de grootste WTF momenten die we hier tot nu toe hebben, nee niet meegemaakt, gelukkig niet. Maar, we hebben er over gehoord. Zoiets.

Kijk, in Nederland is de gezondheidszorg natuurlijk overgebureaucratiseerd, er is te weinig aandacht voor het persoonlijke individu, op elk dubbeltje wordt gelet, schande, foei en bah, dat soort dingen. Maar, en het is natuurlijk geen wedstrijdje in "kijk eens hoe beroerd het hier is", nou ja, let op.

Wie in Bulgarije in het ziekenhuis terecht komt en daar geopereerd moet worden, en er komt, of er bestaat de kans dat er bij die operatie bloed nodig is, komt ie, aan die iemand wordt door het ziekenhuis dwingend en eigenlijk verplichtend gevraagd om de waarschijnlijk benodigde hoeveelheid bloed door familieleden of vrienden aan te laten vullen. Sorry, wat? Wie geopereerd wordt moet zelf zorgen dat de bloedvoorraad wordt aangevuld. Nee! Ja, echt. Erger nog, tot dat het bloed is aangevuld wordt er niet geopereerd. Nee! Ja, natuurlijk wordt je geholpen als de situatie plots en levensbedreigend is, bij een auto ongeluk of zo maar als jij geopereerd moet worden omdat je, zeg kanker hebt, dan wordt er pas geopereerd als je vervangend bloed hebt geregeld. 

Bulgarije bungelt in het lijstje met bloeddonoren ergens ver onderaan. Als mensen al zouden willen doneren dan doen ze dat niet omdat ze rondlopen met het "ja maar straks is er iets met oma/mijn moeder/vriend en dan hebben die mijn bloed nodig" idee. Er zijn wel campagnes om het aantal bloeddonoren te verhogen en wie hier bloed geeft "krijgt" van zijn/haar werkgever een volle dag vrij. Maar het zet allemaal geen zoden aan de dijk. Er is dus een chronisch tekort aan bloed. 

Nog wat leuke dingetjes. Wie, stel in Sofia in het ziekenhuis terecht komt en daar geopereerd moet worden moet zorgen dat er door een aantal mensen bloed wordt gedoneerd bij dat specifieke ziekenhuis. Hier in het dorp woonde Dimitri. Hij wandelde een paar jaar terug in de bergen bij Sofia en kreeg daar een maagbloeding. Mensen werden opgeroepen in Sofia bloed te geven of hun vrienden en kennissen te bewegen dat te gaan doen. Sofia is 4 uur rijden vanaf hier. Je kunt dus niet hier in de buurt doneren, nee je moet naar het specifieke ziekenhuis. Dimitri is trouwens overleden. Kwam dat doordat er te lang gewacht is met opereren? Niemand die het weet. Mocht je overlijden doordat er geen bloed beschikbaar is of doordat er te lang met de operatie gewacht is omdat men liep te wachten op te doneren bloed dan wordt dat nergens bijgehouden. Bij Dimitri zal de doodsoorzaak dus "maagbloeding" zijn, nooit zal er "er kwam te laat bloed binnen" of "er was geen bloed beschikbaar" worden genoteerd. 

Gaan er veel mensen dood door deze rarigheden? Dat weet dus niemand. Want het wordt nergens officieel bijgehouden. Maar wie in de berichten hierover duikt komt regelmatig het woord "aanzienlijk aantal" tegen.

Goed, tot zover het bloed. Annet gaf vanmorgen een injectie omdat je hier voor het geven van elke injectie moet betalen. En de Nederlandse meneer die in het ziekenhuis in Popovo ligt moet misschien vandaag nog eten krijgen. Wat? Ja, wie hier in een publiek ziekenhuis terecht komt moet zelf zorgen dat hij/zij eten krijgt. Het ziekenhuis verstrekt geen eten. Kun je je dat voorstellen? Nee, ik ook niet. Maar het is hier, in Europa, in 2026 gewoon zoals het is.

 

Oppastuin

We waren vanmorgen net klaar toen we uit de tuin van Jordan een luid gekraak gevolgd door een doffe "boem" hoorde. Vanaf de veranda, zonder zelfs maar op te staan zagen we het al, er was een tak, zwaar van de bijna rijpe pruimen afgebroken. "Ach, als hij terugkomt mag hij toch geen rakia meer maken". "Als hij terugkomt". "Als".

Ons huis heeft geen tuin. Nou ja, dat klopt niet. Ons huis heeft een erg ruime tuin maar er staan alleen maar fruitbomen in. Dat vonden we meteen al een voordeel van dit huis. Aan fruitbomen heb je nauwelijks werk. Bulgaren en ook veel immigranten vinden het fantastisch om hun eigen groenten te verbouwen. Voor Bulgaren is het een way of life, het zit in hun genen. En het vult hun magere staatspensioen aan, dat natuurlijk ook. Immigranten komen hier vaak met de droom van zelfvoorzienendheid. Lekker alles zelf verbouwen. Dat vonden we meteen een matig idee. Want zo'n tuin kost een hoop, een erge hoop tijd. Het zet je helemaal vast. Je kunt geen kant meer op. Dus dat gingen we niet doen. Al was dat een gedachte die we hadden voor alle poezen besloten bij ons te komen wonen.

Ik weet het niet, ik denk dat Annet iets tegen haar zei. En toen begon Duschka vreselijk te huilen. "Dancho (Bulgaren hebben, nee, dat leg ik wel een andere keer uit) houdt zo van zijn tuin" en "Ik zie hem nog zo door de tuin lopen, altijd iets te doen". Hartverscheurend was het. We kregen de tuin uitgelegd. Nou ja, iets van uitgelegd. Iedereen was met het hoofd ergens anders, ver weg, in Sofia. 

Jordan (die ook Dancho heet, help onthouden dan leg ik dat nog eens uit) is al een tijdje ziek. Eerst negeerde hij het, daarna was het "ik heb buikpijn als ik iets gegeten heb". Nu is hij ook al 77 maar waar hij eerst nog, al was het stram, liep werd het nu schuifelen. Nou ja, het is een bar ingewikkeld verhaal waar de brakkigheid van de Bulgaarse gezondheidszorg een hoofdrol speelt. Zijn dochter die verpleegkundige is heeft een rol. Zelfs wij die ons plots erge zorgen maakten nadat we hem een tijdje terug zagen hebben een rol. 

Dancho ligt plots in een ziekenhuis in Sofia (dat is bijna 250 km verderop). Met een fors gezwel in zijn darmen. Er zijn onderzoeken en er is, eigenlijk, als ik eerlijk ben maar een heel erg ieniemienie klein beetje hoop dat het goed afloopt.

We zorgden eerder voor de tuin, maar dat was in de winter. Lekker makkelijk. Annet verzorgde de kippen en dat was het wel.  Nu, nu Duschka naar Sofia is en hun huis leeg staat, verzorgen we de tomaten, worteltjes, courgettes, mais, paprika's, okra's, pompoenen, uien, fruitbomen en waarschijnlijk nog 13 dingen die we helemaal niet eens herkennen als groente. We worstelen met een waterslang die de Balkanoorlog van 1912 nog mee heeft gemaakt en vervloeken de Bulgaarse gewoonte om alles, echt alles opnieuw te gebruiken tot het het echt niet meer doet. Maar ...

Het is belangrijk. Voor hen. "Hoe moet het dan met de tuin?". Maar tegelijkertijd is het allemaal totaal futiel. En dat weet ook weer iedereen. We wachten. Op bericht. Al zijn we daar ook bang voor.

Vragen, vragen.

Gaat er nog een eind komen aan de stroom van ieniemienie kikkertjes (padden kan ook)(maar volgens mij zeg je dan geen padjes) die sinds de paddenregen van een paar weken terug per ongeluk via de traptreden van ons huis ongeduldig en misschien ook wel radeloos heen en weer huppen voor de keukendeur? Ze hupten vol goede moed de traptredes af maar terug huppen is voor zo'n klein kikkertje (of pad) natuurlijk niet te doen. Elke dag vang ik, als ik 's ochtends vroeg koffie zet en de poezen eten geef, degene voor de deur en zet ze terug in de tuin. In de loop van de dag vangen we dan de kikkers (of padden) die via kieren het huis zijn binnengekomen. Tientallen zijn het er tot nu toe. En we zijn ze een beetje zat. We blijven ze natuurlijk buiten zetten maar ik verdenk sommige ervan het allemaal wel grappig te vinden. De trap af hupsen en dan in een plastic bakje weer naar buiten worden gedragen.

Krijgen we een nieuwe verblijfsvergunning? Bij de vorige (voor vijf jaar) (de nieuwe zou voor tien jaar moeten zijn) moesten we vlotjes allerlei bureaucratisch halsbrekende toeren uithalen. Een Bulgaarse bankrekening terwijl veel Bulgaarse banken geen zin hadden in immigranten. Inschrijven in het Bulgaarse ziekenfonds. Allerlei in veelvoud gekopieerde papieren. Deze keer hoeven we alleen te bewijzen dat we een vast adres hebben. Maar dat lijkt me zo simpel dat ik vermoed dat de immigratiemevrouw op de dag zelf om allerlei andere noodzakelijke, en voor ons onvindbare dingetjes uit haar redelijk uitgewoonde kantoor roept. 

Laat Gijs voortaan de zwart witte kat, die gekmakend veel op Anneke lijkt met rust zodat hij niet meer in lelijke vechtpartijen belandt die er vervolgens voor zorgen dat we met hem naar de dierenarts moeten omdat zijn hoofd vol met pus is gaan zitten? Twee keer hebben we het tot nu toe gehad en waar Gijs over het algemeen een relaxte theemuts is maakt de zwart witte kater het slechtste in hem los. Zijn halve vacht vloog door de lucht en op zijn hoofd zag ik, bij de dierarts wel vijf diepe tandafdrukken zitten. En, ik had het even verdrongen, hoe gaat het met zijn volgende knipbeurt? De vorige keer misdroeg hij zich zo dat het maar goed was dat het nog niet zo heel warm werd. Maar nu het toch als vanouds boven de 30 graden is en blijft moet hij er toch echt nog een keer aan geloven.

En hoe loopt het af met buurman Jordan? Betere buren dan Jordan en Duschka kun je je als net geïmmigreerde Nederlanders niet wensen. Behulpzaam, vriendelijk en altijd bezig met het corrigeren van de klemtoon in onze beroerde uitspraak van het Bulgaars. Om daarna vlug nog een handvol courgettes/tomaten/aardappelen etc aan ons te geven. De laatste tijd rommelde de gezondheid van Jordan (77). Eerst iets met mogelijke huidkanker, daarna staar en de laatste weken at hij slecht tot niet. Misselijk was hij bij alles wat hij at. Vorige week bracht Annet hem en Duschka nog op stel en sprong naar het ziekenhuis in Veliko Tarnovo met hartklachten. Dat liep goed af maar nu blijkt hij een "iets" in zijn darmen te hebben. Maar wat dat "iets" is? We vrezen vrij zenuwachtig.

Vroeger, en er is zo langzamerhand best veel vroeger, was er een tv serie, Soap. Ik dacht dat elke aflevering eindigde met "Confused, you won't be after the next episode of Soap". Maar dat blijk ik me dus niet goed te herinneren. Ook al weer niet. Het leek me een aardige cliffhanger einde van deze tekst. Al is cliffhanger in het geval van buurman Jordan eigenlijk een te jolig woord.

Buiten bloeien de zonnebloemen en wordt het ook rap steeds warmer. Dit blog neemt even een zomerpauze. 

Vijf jaar (poging tot een evaluatiegesprek)

"Sorry, wat?". "Evalueren? Wat dan?". "Dat we hier vijf jaar wonen?" "Gut gut, het lijkt wel werk. Maar, als je dat nou echt graag wilt weten, ok, evaluatie". 

"Of wat? Of de emigratie heeft opgeleverd wat we ervan hadden verwacht?" "Serieus? Staan die vragen op een briefje of zo?" "Maar, kijk, we hadden geen echt doel. We wilden alle twee liever niet meer werken en dat kon met het opgespaarde geld natuurlijk niet in Nederland. Mooi land Nederland maar wel een tikje prijzig. En omdat we dit huis hadden, hier in Palamartsa, gingen we hier heen en, nou, ja, we werken nog steeds niet dus het doel is bereikt zeg maar". "Of we het nog wel kunnen betalen?". "Het is wel een echt openhartige vragenlijst he?" "Maar, ik zal het even nakijken. Net als vroeger op het werk houd ik het geld bij en tel ik op, deel door zoveel, gum wat dingen uit en ja, daar is dan een bedrag. Vorig jaar gaven we gemiddeld per maand 1093 euro uit. Maar daar zat dan wel alles bij, het huis, belastingen, ziektekostenverzekering, de auto. Zulke dingen. Nee, allemaal keurig opgesplitst in allerlei kolommetjes. Ja, er is ook een kolommetje "Poezen", 205 euro per maand, gemiddeld, voor de pluizenbollen". "Wat? Ja, maar je krijgt er een hoop voor terug zullen we dan maar zeggen".

"Ja, door de poezen is het een heel ander leven geworden dan verwacht wat we hier hebben. We zouden het land rond reizen. Hier kijken, daar kijken. Maar dat zit er niet echt meer in. Oh, en ik weet het nog. Annet helpt het me soms herinneren. We waren hier drie weken en we waren in Buzludzha, in een hotel. Daar sprak ik de onvergetelijke en vaak geciteerde woorden "Maar ik ga me niet aan die poezen hechten hoor!". "Nee, dat is niet helemaal gelukt nee". "Ik zei het gister nog; Sommige mensen hebben een gloedvolle carrière. Wij redden poezen. Het is geen lastige keuze". 

"Of we geïntegreerd zijn?" "Gut, ik was in Nederland niet eens geïntegreerd, laat staan hier". "Nee, maar kijk, Palamartsa is een wonderlijk dorp. Er zijn hier Bulgaren, daar kennen we er best wat van. En er zijn hier buitensporig veel immigranten". "Wat? Nee, ze noemen zichzelf expats maar dat is een versluierend woord. Immigranten, dat zijn we. De allermeesten komen uit Engeland. En daar kennen we er wel wat van maar niet heel erg veel. Ze klitten meest bij elkaar en om nu te doen alsof we in Little England zijn komen wonen, nee". "Omdat het er nu zoveel zijn leven sommigen eigenlijk in een raar soort Engelse enclave. Ze vragen dingen aan Engelsen, krijgen antwoord van Engelsen, in het Engels. Bulgarije, Bulgaren, het is een soort ruis, een achtergrond, een soort set, toneelstuk". "Ik heb geen idee hoeveel het er zijn maar een quotum zou een goed idee zijn. De kroeg is Engels, er is een Engels bouw/klusbedrijf, een Engelse zwembadaanlegger, er is zelfs iemand die regelt vakanties voor mensen uit Engeland zodat die hier, rond het dorp op motoren door de natuur kunnen raggen". "Ja, ik heb daar wel een woord voor ja. Maar we houden het leuk". "Nee, we gaan niet veel met immigranten om. Ik ben toch al niet zo gek op mensen en, maar dan stop ik er over, er zitten ook best veel WEF haters, vaccinatieweigeraars, wolkenvrezers  en "Nederland is kut, Bulgarije is fantastisch en stuurt u wel eens heel vlug mijn uitkering op!" mensen tussen". 

"Taal? Ja, dat blijkt een tegenvaller. Toen we hier twee jaar woonden dacht ik nog optimistisch dat we dat met een jaar of 5 redelijk goed zouden spreken. Maar dat gaat niet lukken, ben ik bang". "Nee, ik denk dat dat erg met in een dorp wonen samenhangt. Je ziet hier soms letterlijk dagenlang geen mensen. Als we in zeg Sofia zouden wonen konden we veel meer, natuurlijker ook, oefenen". "Nee, het is een hondsmoeilijke taal. Er is iets met een tijdsvorm van een werkwoord dat een afgesloten handeling aangeeft, en een tijdsvorm die een zich herhalende herhaling aangeeft. En dan sta ik maar te denken wat ik precies wil zeggen, herhaalt zich dat of is het maar één keer?". "Zie je, ik kan niet eens uitleggen hoe het probleem precies zit". "Nee, we houden vol. In september gaan we weer verder met de lessen". 

"Ik heb geen zin meer hoor. Ik ben wel een beetje klaar met de evaluatie". "Als het in Nederland een paar dagen overspannen heet is moet iedereen het horen en van je wee en ach maar hier is het gewoon tot ergens in september heet, dus ik ga even zitten hoor". "Nee, we blijven nog een tijd hier. Volgende week donderdag mogen we de nieuwe verblijfsvergunning ophalen, die is geldig voor 10 jaar. En na die 10 jaar zien we wel weer verder". "Nou dan vul je het toch verder lekker zelf in. Stuur maar op, ik kijk wel of het mijn antwoorden hadden kunnen zijn. Zo voorspelbaar ben ik volgens mij wel". 

Een konijnenmeisje, "Piemel", "Staart" & Underworld

Dus ik stond opeens naast een in het roze gekleed konijn. Ze was met haar ouders meegekomen en die hadden haar duidelijk een erg goede opvoeding gegeven. Ze was 6, 7? Zoiets? Maar ze danste beter op de snoeiharde techno dan menig volwassene rondom haar. Op haar hoofd had ze iets van een roze pet. Met konijnenoren. Haar blik onder het dansen was verbeten volwassen. Tot ze naar haar ouders keek. Dan werd ze weer gewoon 6. Of 7.

Underworld hoorde ik voor het eerst goed op de fiets. Ik werkte toen in De Goorn en omdat daar geen station was fietste ik erheen vanaf Obdam. Een klein half uur duurde dat. In dat half uur klonk dan de slimme dansmuziek van Underworld in mijn oren. Als ik wind tegen had moest het geluid wat, of meer dan wat harder. En in mijn herinnering had ik altijd wind tegen. Licht doof kwam ik dan op het werk. Wat wel fijn was, dat dove, want de bibliotheekmevrouwen die er al jaren en jaren werkten en vrijwel allemaal een hekel aan elkaar hadden begonnen vaak meteen met het uiten van allerlei klachten en ander leed. Ik neuriede dan gewoon nog even Kittens in m'n hoofd. 

Naar Underworld gingen Annet en ik vaak. In Nederland. Toen we lazen dat de band in Sofia zou optreden dachten we verder geen minuut na en kochten kaarten. Online. Ik zal je verder besparen hoe ingewikkeld dat kan zijn. Online kaarten bestellen. In Bulgarije. Waarom zou je iets makkelijk maken als het ook bijna onmogelijk kan zijn? 

Underworld maakt dansmuziek. Maar dan, al zeg ik dat misschien omdat ik het zelf leuk vind, slimmer. Lange liedjes, vage teksten, redelijk uniek. Maar als het lied Born Slippy niet in de film Trainspotting terecht was gekomen was het waarschijnlijk een kwakkelend bandje gebleven. In de zomer spelen ze op festivals. Want op dat ene liedje komen nog steeds bakken mensen af. Dat is niet erg. Annet en ik gaan voor de andere liedjes.

De buren zouden de poezen eten geven en Gijs kon bij de dierenartsen overnachten. Dat was belangrijk want Gijs is weliswaar een softe bol wol met vaag iets van hersencel of drie, hij doet altijd iets stoms, of erger. 

Ik houd van herhaling. Dezelfde hotels, dezelfde restaurants. Die herhaling. Dan houdt m'n hoofd ruimte voor al de dingen die wel anders gaan. Of zoiets. Dus gingen we, net als bij Massive Attack vorig jaar, naar hetzelfde hotel en we aten bij hetzelfde restaurant. En ja, daar kon je nog steeds de woorden "Piemel" en "Staart" lezen. Het is fijn als dingen niet veranderen. Al is het maar graffiti. 

Omdat het, net als vorig jaar bloederig heet was gingen we wat later naar het festivalterrein. Tot onze licht ontregelende verbazing was het daar pauze. Die pauze was niet in overeenstemming met het schema. Er werd op het podium getut met gitaren. Een akkoordje. En nog één. Er werd ontstemd gekeken. We hingen rond. En deden dat nog een keer. Na een tijd begon er plots een bandje, Nothing But Thieves. Die hadden we moeten kennen van het lied "Amsterdam". Maar dat heeft me nooit wat gezegd. Het publiek, meest in de puberleeftijd vond het allemaal prachtig. Maar volgens mij waren ze eigenlijk alleen maar een uur te laat. De band speelde goddank een korte set met voor de hand liggende gitaarliedjes en liet ons meerdere malen weten dat ze Sofia fucking helemaal lovede. En dat ze fucking een andere fucking keer fucking terug zouden komen. Dat leek me een waarlijk prima plan. Vooral dat een andere keer.

Na het optreden stroomde het puberpubliek weg. Waarschijnlijk zouden die de fucking andere keer wel weer terugkomen.

Na een erg korte pauze mocht Strahil Velchev aka DJ Kink het podium op. DJ kink bleek een een erg aardige meneer die met een ai robot en allerlei andere dingetjes fijn harde dansmuziek maakte. Na een kwartiertje mocht zijn driejarige dochter papa komen helpen met het aan knopjes draaien. En dat deed ze prima. En enthousiast ook. Helemaal in de maat was het misschien niet maar wat maakt dat eigenlijk uit, maat houden?

Na een erg klein half uur werd DJ Kink te kennen gegeven dat het zo wel goed was. Er moest duidelijk tijd worden ingehaald. De tafel met zijn spullen werd nog net niet onder zijn handen weggereden.

En toen mocht Underworld. De sfeer zat er bij Annet en mij nog niet echt lekker in. Misschien waren we te laat gekomen. Misschien was het veel te warm. Misschien moesten we aan Gijs denken die misschien wel in paniek zou raken van de warmte. Zulke dingen. Maar dat kwam gelukkig allemaal goed in ongeveer 13 seconden. Underworld begon en we waren vrolijk. En wij niet alleen. Overal waren vrolijke mensen. Het konijnenmeisje en haar ouders dansten wild. Omvangrijke Bulgaren bewogen als nooit tevoren. Op het podium leek van alles aan de hand te zijn met weigerende microfoons en bijbehorende boze blikken. Maar maakte dat uit? Welnee. De muziek klonk harder dan ooit en na een uur en een kwartier was iedereen, ja wij ook, totaal kapot. Doodkapot. Er was geen droge draad meer te vinden, nergens denk ik. We zijn letterlijk naar een metrostation gewankeld. 

De dag daarna zaten we in de ochtend op het altijd lege station Sofia. Op een bankje iets verder zat een dronken wordende meneer. Een herdershond lag onder het bankje waarop hij zat. Uit zo'n irritant draagbaar boxje kwam luid de stem B.B. King die zong dat de thrill gone was. We keken naar de ruimte voor ons. Misschien was daar wel iets weg. Maar wie weet kwam er ooit wat voor terug.

De treinreis terug duurde niet de geplande 5 uur. Het werd 6 uur. Vanwege de hitte mocht de trein niet te hard. Alle poezen waren gezond en ook zeer blij dat we eindelijk weer eens thuis waren. En ik neuriede ergens in mijn hoofd, dat pas over een dag echt wakker gaat worden Kittens.

Lenin was nooit in Novgrad

Novgrad (nieuwe stad) ligt op een stevige steenworp van de Donau. Het landschap wordt daar steeds glooiender, weidser. Platter mag ook. Soms is dat, zeker als je uit Nederland komt een verademing. Even geen heuvels of bergen die het verzicht belemmeren.

Nadat Bulgarije in 1989 een democratie werd werden overal in het land de hardcore communistische beelden verwijderd. Een aantal kwamen in een museum in Sofia terecht maar de rest verdween. Maar niet in Novgrad.

We reden naar Novgrad omdat we er nooit eerder waren. En omdat er een meer dan menshoog beeld van Lenin staat. Als je heel goed zoekt vindt je heel erg her en der nog wel een wegverstopt hard communistisch beeld maar zo groot als de Lenin in Novgrad? Nee. Mijn eerste gedachte, toen ik over het beeld hoorde was dat er dan wel heel erg veel gelovigen in Novgrad zouden moeten wonen. Maar de verklaring voor het beeld is eenvoudiger. Het beeld werd er in 1973 neergezet en het werd na 1989 nooit verwijderd omdat de bewoners dachten/hoopten dat het een toeristische trekpleister zou kunnen worden.

We keken er een tijdje rond. En zagen geen andere toeristen. Ik maakte foto's van het beeld van alle kanten. En toen nog een paar. We kochten, vanwege dat "trekpleister" idee een cola en een pakje honingwafels. Hoe die wafels smaakten weet ik niet want er dook een leuk, klein hondje op dat met hongerige ogen naar de wafels keek. Nadat hij de wafels op had liep hij gehaast achter een mevrouw aan die ook op het terras had gezeten. Het hondje blafte in de richting van de mevrouw. Ze keek naar ons. En zei iets tegen het hondje. Daarna liepen ze naar huis.

Vlakbij Novgrad ligt Beleanovo. Daar is een rotskerk. Nu zijn er in Bulgarije tientallen, waarschijnlijk honderden rotskerken en rotskloosters. Maar voor de meesten heb je een klimuitrusting en een zekere mate van doodsdrift nodig om ze te bekijken.

De rotskerk in Beleanovo ligt, gelukkig, gewoon langs de weg. Je drentelt er rustig heen. En kijkt er een beetje rond. Er waren zelfs hekken om te zorgen dat je geen doodssmak kon maken. 

Er waren bankjes om te zitten. Er stonden schilderijen. Je kon er kaarsen opsteken. Al ontbraken de kaarsen. Dat was jammer. Er stond ook ergens een bord met uitleg maar het enige dat daarop ontbrak was hoe oud deze rotskerk was. Laten we maar houden op "heel oud".

Beleanovo is verder een onooglijk klein gehucht. 50 mensen? Meer kunnen het er haast niet zijn. En toch hebben ze nog een bezienswaardigheid, of is beleveniswaardigheid tegenwoordig een beter woord? Er is een heuse hangbrug over de Jantra rivier! 

Het is een iebelig smal ding en hoewel we van te voren zeker wisten dat we naar de overkant zouden lopen hebben we dat natuurlijk toch niet/wel gedaan. 

En op de terugweg kwamen we ook maar weer eens een verlaten tankstation tegen. Lenin blijft waarschijnlijk nog wel een tijdje staan in Novgrad.

Wilma was weg.

We zagen Wilma voor het laatst zo tegen 12en. Ze zocht een plekje in de schaduw van de pruimenbomen die aan de linkerkant van de tuin staan. Het was de eerste 30 graden of hoger dag dus dat schaduw zoeken was logisch. Annet en ik waren net terug uit Popovo. We stelden een notaris erg ingewikkeld geformuleerde vragen over verblijfsvergunningen en aktes van het huis. De notaris keek steeds verbaasder en gaf erg korte antwoorden. Waar we eigenlijk weer blij van werden. En iemand op de markt repareerde de belachelijk kwetsbare oplaadingang van mijn telefoon. Het was al met al een goede ochtend.

Maar na 12en zagen we Wilma niet meer.

Dit blog gaan veel vaker dan gedacht over de poezen. En wat er met hen aan de hand is. Of erger. Toen we hier naar toe verhuisden was het niet de bedoeling om een soort poezenpension waar niemand voor betaald te beginnen. Maar, nou ja, dat is het dus wel geworden. Niet dat dat helemaal onverwacht was. Annet en ik waren ooit op vakantie in een weinig vrolijk dorp in Frans sprekend België. We gingen er daarna nog drie keer heen. Natuurlijk, het was er mooi maar er woonden ook twee ontzettend leuke honden.

Wilma is wel vaker wat langer weg. Ze houdt van rustige plekjes waar niemand haar aan haar hoofd zeurt. Maar tegen half vier duikt ze dan meestal toch wel weer op. Het is dan "tegenheteindvandemiddaghapjestijd". Iedereen krijgt dan wat iets uit een blik (behalve Sorri, die vindt daar niks aan en krijgt poezensnoepjes)(om daarna de schoteltjes van de andere af te likken). Het is een mooie manier om iedereen weer even tevoorschijn te toveren. Maar deze keer was Wilma er niet.

Bulgarije is een mooi land maar voor huisdieren is het soms/vaak een gevaarlijke omgeving. Ollie en Henk werden doodgebeten door loslopende honden. Er zijn vossen, er wordt soms gif neergelegd (Stefka van het winkeltje verloor een maand of wat terug 6 poezen en een hondje door gif), er zijn slangen en er zijn veel leegstaande, brakke huizen waar je makkelijk in opgesloten kan raken. 

In de avond, na het eten en de afwas verzamelen alle poezen zich bij het huis. Met touwtjes aan stokjes en balletjes wordt er dan in de tuin met de poezen gespeeld. De buren bekijken dit met volledige en onbegrijpende verbazing. En misschien is het ook wel een raar gezicht. Maar de poezen vinden het absoluut fantastisch. Gijs, die toch wat ouder wordt gaat plots helemaal los op een balletje en Wilma, die toch een beetje een theemuts is, vliegt bloedfanatiek achter touwtjes aan. Maar gisteren was er geen Wilma. 

Tot een uur of negen hebben we staan roepen. Soms luistert een poes daar naar. Soms. Maar gisteren dus niet. Annet heeft door verlaten en volledig doorgeschoten tuinen gedwaald. En we riepen maar. Ook daar verbazen de buren zich over. Een poes is hier een soort van achtergrondruis. Ze zijn er, en dan niet meer. Maar wij riepen. Omdat Wilma geen ruis is. Terneergeslagen en fatalistisch gingen we naar bed. We hebben dit vaker meegemaakt en Wilma daarom al een beetje opgegeven. 

Vannacht lag Wilma niet in haar stoel op veranda. Tegen 4en stond ik even buiten en, ja verdomd en er leek een donkere schaduw op de tafel voor het huis te zitten. En voor ik die zin helemaal kon denken schoot er een poes de trap op en de slaapkamer in. Wilma was weer terug. 

Het is misschien een belevenisje van niks. Het is denk ik ook niet goed uit te leggen hoe het voelt om een poes die nooit lang weg is niet meer te zien terwijl je wel de vele, de heel veel honden 's nachts zich helemaal gek hoort blaffen omdat er "iets" door de tuin of straat loopt. Maar, Wilma is terug. Alles is weer zoals het hoort te zijn.

 

[...]*

 

* Het is misschien een contradictie. Een stuk lopen door het dal waar de Cherni Lom doorheen loopt. Het was er warm, stil warm. Of stil en warm. Maar, we liepen er een stuk. Ook om te kijken of de overkapping van het thracische graf al gemaakt was. Al wisten we daar het antwoord al op. Maar, en dat is dan de contradictie, misschien, moet je daar dan weer allerlei woorden bij tikken? Over stilte? Foto, woordjes, foto, woordjes? Al die drukke woorden. Foei. Warm en stil. Dat lijkt me wel genoeg.