Een beeld in een bocht

Omdat het weekend was, mooi weer én het jachtseizoen hoorbaar was losgebarsten reden we naar het vreemdste, en "mooiste" communistische monument dat we hier kennen. 

Het monument staat tussen de dorpen Vinograd en Dryanovets. In het redelijke lege niets. Het is maar goed ook dat het daar leeg en nietserig is want de weg (niet het deel op de foto, dat is keurig) is zo slecht dat bestuurder en meerijder beurtelings redelijk hysterisch "Gat, daar links" "Rechts is er ook een krater" roepen. Gelukkig was de auto net goed nagekeken.

De monumenten die door de communisten zijn gebouwd en die er nog staan hebben bijna allemaal iets met de partizanenstrijd van 1941 tot en met 1944 te maken. Er zijn de monumenten voor een bepaald iemand, of een groep iemanden. Er zijn de vrij grote "De oorlog is voorbij en wij hebben gewonnen!" monumenten. Die lijken allemaal op elkaar. In het midden een hoge zuil met daarop 1. een mannelijke partizaan 2. een mannelijke en een vrouwelijke partizaan of 3. een sovjet soldaat. Links van de zuil een groot paneel met "de strijd" van de partizanen en rechts de overwinning met de thuiskomst van de partizanen, blije vrouwen en kinderen en wat goed gebouwde sovjet soldaten. En dan zijn er daarnaast nog de monumenten voor een gebeurtenis. Een overval, een hinderlaag. Dat soort dingen.

De tekst op het vrij forse monument is volgens Translate:

TIJDENS DE GEWAPENDE STRIJD TEGEN HET FASCISME EN HET KAPITALISME VAN 1941-1944 LOPEN DE PADEN VAN DE VOLKSPARTIZANEN UIT DE PARTIZANENREGIO GORNOYAHOR DOOR DE VELDEN EN BOSSEN IN DE BUURT VAN DE DORPEN DRYANORETS EN VINOGRAD.

Een monument voor een plek waar eigenlijk niets gebeurde. Er werd niet gevochten. Er werd niet geschoten. Er werd langsheen gelopen. Ik vond en vind het prachtig. Vier meter hoog, waarschijnlijk ooit hard rood, in het midden van de stille leegte.

Maar er is natuurlijk wel een verhaal. Al is de mythe lastig van wat er echt gebeurde te scheiden. Poging.

Voor 1940 had Bulgarije al een redelijk militaristische/fascistische regering. Dat werd niet beter toen Bulgarije bondgenoot van Duitsland werd. Er kwam een vorm van binnenlands verzet op maar dat begon pas in 1941 iets voor te stellen. Duitsland viel toen de Sovjet Unie binnen en maakte daarmee een eind aan de verdragen die er tussen Duitsland en de Sovjet Unie bestonden. Streng georganiseerde communisten trokken, zoals dat hier heet, de bergen, heuvels en bossen in. De partizanenstrijd kon beginnen.

Gorna Oryahovitsa is een redelijk grote plaats in een platte vlakte. Het is geen mooie plaats maar er is wel een belangrijk spoorknooppunt. Omdat je er je nauwelijks schuil kunt houden deden partizanen dat in de heuvels en bossen rond de vlakte. De partizanen leefden er onder armoedige en slechte omstandigheden in schuilhutten. Voedsel werd verzorgd door helpers (zogenaamde jataks wat weer is afgeleid van het Turkse woord voor bed of schuilpaats) die in de dorpen woonden. 

De Gorna Oryahovitsa groep begon met 13 man en was, op zijn hoogtepunt 100 man groot. De groep viel politieposten aan, er waren aanslagen en een enkele maal werd geprobeerd een trein te laten ontsporen. Hoe succesvol dat allemaal was is nauwelijks nog te achterhalen. De mythevorming/bewerking van de geschiedenis na de oorlog is te groot en te succesvol geweest.

Van de groep werden in juni 1944 28 mensen gedood in een langdurig gevecht bij Strazitsha. Op die plek werd in 1976 een enorm monument gebouwd. Nu is dat monument bijna helemaal opgegeten door struiken en bomen.

Na september 1944, toen de Sovjet Unie Bulgarije "bevrijdde" namen de partizanen als een geoliede machine de macht in dorpen en steden over. Ex partizanen, en toen die begonnen uit te sterven hun kinderen hebben het jarenlang voor het zeggen gehad in Bulgarije. Wat geen onverdeeld succes was. Partizanen kwamen vaak uit dorpen op het platteland en hadden nauwelijks een opleiding. Zestig procent van de mensen met een kaderfunctie na de oorlog had slechts een lagere schoolopleiding. 

Wanneer het monument tussen Vinograd en Dryanovets werd neergezet is (tot nu toe) nergens terug te vinden. Wel kwam ik tegen dat er elk jaar door schoolklassen een bezoek aan het monument werd gebracht. Er werden dan bloemen gelegd en liedjes gezongen. Oud partizanen en jataks vertelden dan de verhalen zoals ze vonden dat die gebeurd waren.

In het jaar dat wij niet bij het monument waren geweest was er niets veranderd. Nou ja, er was een struik voor het monument omhoog geschoten. Maar verder. Het was er warm. Het was er doodstil. En ondanks de verwarrende geschiedenis vond en vind ik het nog steeds erg mooi.

(Voor wie meer wil weten over het communisme in Bulgarije is er Bulgaria under communism. Znepolski et al, 2018)