Radev in Sofia

Bij het parlement zag ik, nou ja, eigenlijk helemaal niets. Er waren geen drommen mensen en er waren geen driftig wapperende Russische vlaggetjes. Er was, op de gebruikelijke half dommelende politieman na, helemaal niemand. Ook in de trein naar Sofia, die voller was dan gemiddeld ontbrak elk feestgedruis. Ik hoorde zelfs niemand over de verkiezingen praten.

Elk jaar, zo tegen het einde van de winter heb ik het even helemaal gehad met Palamartsa. Helemaal klaar met het hangerige, de desolaatheid, het ontbreken van elk gevoel van urgentie. Soms besluit ik dan dat een week in Nederland nodig is. Dit jaar dook er een optreden in Sofia op van Bill Frisell en Eyvind Kang. Jazz en toch leuk. Annet bleef bij de poezen, ik ging even naar de stad. Lucht happen.

Het was de dag na de verkiezingen die zo overdonderend en vooral ook verpletterend gewonnen werden door Rumen Radev. Zelf moest ik, vroeg in de ochtend ook even slikken toen ik las dat Radev de absolute meerderheid haalde. Dat was tegen de verwachtingen in. Radev peilde op iets rond de 34 tot 36% dus ik gokte op een veilige coalitie. Maar dat werd het dus niet. Het werd Radev in zijn eentje. 

In Sofia liep ik een platenwinkel in en vroeg naar Bulgaarse jazz. De winkeljongen gaf toe dat hij daar geen verstand van had maar hij zou zijn baas bellen. Over de telefoon sprak ik een tijdje met die baas en die had, het zal toeval zijn, een heel mooie nieuwe cd maar die lag nog niet in de winkel. Maar, geen probleem, hij kwam wel even langs de winkel. Terwijl ik op hem wachtte sprak ik met de winkeljongen. Die had een vriend die in Delft studeerde. Zelf ging hij iets met PR doen en dan naar het buitenland. Want in Bulgarije was geen werk. En als er werk was betaalde het maar een schijntje. 

De trein naar Sofia doet er vijf uur over. Maar die tijd was zo voorbij met het lezen van alle commentaren op de verkiezingen. Ik zag de raarste opmerkingen voorbij komen. Zo waren er de anti-immigratie accounts die wisten te melden dat Radev was gekozen omdat hij zo, christelijke waarden verdedigend tegen de vermeende massa-immigratie was. Het hele onderwerp heeft geen enkele rol gespeeld tijdens de verkiezingen. O. Nula. Bulgaarse politici maken zich hoogstens druk over de honderdduizenden Bulgaren die er voor kiezen om in buitenland te gaan werken. Bulgaren die zoals de winkeljongen geen toekomst meer zien in dit land.

Na de platenzaak zwierf ik wat verder en kwam bij het monument waarop honderden en honderden namen staan van Bulgaren die omkwamen tijdens de socialistische periode (1944 - 1989). Er speelden wat kinderen. Er zaten mensen op een bankje.

In de trein las ik talloze opmerkingen van mensen die plots Bulgarije hadden ontdekt en die zich afvroegen waarom de EU nu door zo'n achterlijk klein landje weer op slot zou worden gezet. Want Radev was de nieuwe Orban. En dat hele Oost Europa, nou dat moest dan maar de EU uit. Dat gezeur met die landjes. Ik las het zo vaak dat ik de hele gedachtegang nogal koloniaal begon te vinden. Het riekte naar teleurstelling. Waarom waren ze niet gewoon dankbaar, die domme Bulgaartjes? Waarom nu toch weer zo'n dwarsligger kiezen? Nu ben ik geen fan van Radev. Maar ik snap zijn kiezers wel, deels dan. 

Dit land is politiek instabiel. In 5 jaar zijn er 8 keer verkiezingen geweest. En het zijn altijd dezelfde partijen, met voor het grootste deel dezelfde mensen op wie je kunt stemmen. Mensen die er, en dan ben ik nog vriendelijk, nogal een puinzooi van maken. Of, mensen die het diep corrupte systeem in stand houden. Dus wat hadden de Bulgaren dan moeten doen? Weer op dezelfde mensen stemmen? Weer die mensen die hun uiterste best doen om elke echte verandering tegen te houden? Weer diezelfde corrupte koppen die met hun ene gezicht de EU te vriend houden en met hun andere gezicht hun vriendjes en de bedrijven van hun vriendjes van geld voorzien? Radev heeft zich in zijn campagne afgezet tegen de overbekende koppen en maakte anti-corruptie zijn hoofdthema. 

Ik liep, na een boekwinkel langs de Sveta Nedelyakathedraal. Aan de muur hangt een gedenkplaat die herinnert aan de bomaanslag in 1925. Communisten bliezen toen het gebouw op, in de hoop de koning te doden. Die ontsnapte maar 150 mensen kwamen om.

Het belangrijkste punt van de nieuwe Bulgarije deskundigen was dat Radev pro-Putin zou zijn. Nu hebben ze daar iets van een punt. Maar maakt dat alle Bulgaren die op hem stemden liefhebbers van Putin? Een deel van de Bulgaren is op Rusland gericht, dat klopt. Dat heeft heel veel met hun historie te maken. Rusland bevrijdde Bulgarije van de Ottomanen. Maar willen Bulgaren Russisch worden of zoiets? Wat ik nergens las was dat Bulgaren die echt voor Putin zijn al jaren op openlijke pro-Putin partijen kunnen stemmen. En die clubjes haalden over het algemeen net de kiesdrempel. Ze konden op de Bulgaarse Socialistische Partij stemmen. Maar dat is een club van toch vooral oude mensen met weemoed naar vroeger. Of ze stemden op Vusrazhdane. Maar dat was en is voor heel erg veel mensen toch een bedenkelijke club en twee stappen te ver. Dus dat Radev pro-Putin is heeft geen 44% van de kiezers overgehaald. Ik zeg het toch nog maar een keer, dat was om zijn anti-corruptie standpunt, zijn anti-vriendjespolitiek.

Is Radev een gevaar voor de EU? Ik gok nu van nee. Radev is een nationalist, zeker. Maar ook Radev zal niet buiten het Europese geld kunnen. Geld dat broodnodig is om de economie overeind te houden. Ik denk niet dat hij op grote punten dwars gaat liggen. Want ook zijn kiezers kunnen niet buiten de EU. En Oekraïne dan? Dat is lastiger. Bulgaren hebben niet veel met die oorlog. Misschien omdat in het begin van de oorlog er 400.000 tot 500.000 mensen naar dit land vluchtten. Die moesten geld en wonen en daarna werken. Werk dat toch al schaars is. Net als geld overigens. Dat Oekraïne, om dat land te helpen, dezelfde rechten kreeg als EU lidstaten als het gaat om de uitvoer van graan, zonnebloemen etc heeft niet echt geholpen bij de weifelende, soms anti stemming in Bulgarije. Goedkoop graan, zonnebloemolie, zelfs iets sulligs als goedkope honing overstroomde de markt. Bulgaarse boeren bleven vaak zitten met hun spullen. Dat kun je flauw vinden, of egoïstisch maar dit is een arm land, heel erg breed hebben veel mensen het hier niet.  

Al verdient Bulgarije ook fors aan de oorlog. De wapenindustrie (die hier best aanwezig is) draait meer dan goed en is nu groter dan 4% van het bruto nationaal product. Geld dat men, ook Radev, niet al te graag zal zien verdampen. Dus ik gok dat Radev voor onderhandelingen zal pleiten maar ook nergens loodzwaar voor zal gaan liggen. 

En voor de mensen die zich druk blijven maken.

In 2001 won de partij van Simeon II de verkiezingen. Simeon II, een nazaat van de door de communisten afgezette koning werd zo'n beetje gesmeekt om naar Bulgarije terug te keren. Iemand moest het land van de chaos en corruptie (ja, ook toen al) redden. Letterlijk half Bulgarije stond hem op te wachten toen zijn vliegtuig landde. Ik geloof dat het percentage stemmen dat hij kreeg rond de 48% lag. Toen hij eenmaal aan de macht was vonden veel Bulgaren al vlug dat hij wel erg bezig was het verzinnen van wetten die er voor moesten zorgen dat hij de in 1944 afgepakte bezittingen terugkreeg. Na 4 jaar verloor Simeon II de macht en in 2009 verdween zijn partij geheel uit het parlement.

Bill Frisell is ook alweer 75. Iedereen wordt maar ouder. Hij en Kang zeiden niets toe ze opkwamen. En ook niet toen we weer weggingen. Al keken ze wel heel vriendelijk. Tussen die twee momenten speelden ze twee lange improvisaties. Die leken soms op gezellige kampvuurmuziek, dan weer op dissonante herrie. Er werd kleintjes gelachen op het podium als één van de twee weer iets nieuws verzon. Het kabbelde, het borrelde, het verstreek. Als toegift kwam er een wonderschoon, klein liedje. 

Ik droomde er bij weg en zag de tuin in Palamartsa, met de zwaaiende staarten van de poezen. De zon scheen en Annet deed iets met planten. 

Ik had weer genoeg stad gezien voor een jaar.

Maar, Anneke is ziek.

Dancho, die op de hoek woont had lammetjes. Of lammeren, ze waren best al groot. Hij laat zijn schapen elke dag uit op het veldje voor het huis. Of Annet een foto van hem en zijn schapen wilde maken. En of ze die dan via Fiber naar hem kon versturen (Fiber is de Oost Europese Whatsapp). Natuurlijk. En de dag na de foto heeft Annet hem ook maar uitgelegd hoe Fiber eigenlijk werkte want dat was hij ook vergeten. 

Andere Dancho, de buurman (die wij Jordan noemen maar dat is dan weer een bijnaam) zaagde onze dode kersenboom om. Jordan heeft een motorzaag en ik mag, dat is beter voor iedereen geen motorzaag. Vorig jaar deed de boom het nog redelijk. Maar na de droogte in de zomer was het wel afgelopen. Maar, de één zijn dode boom is de ander z'n poezenstoel. 

Aanstaande zondag, 19 april, zijn er weer verkiezingen in Bulgarije. De achtste (negende?) sinds we hier zijn komen wonen. Vast staat dat voormalig president Rumen Radev met een enorme overmacht gaat winnen. Daarna zal het allemaal wel weer vastlopen. Maar, zoals bij elke verkiezing, zijn er weer veel berichten over het kopen van stemmen. Zelfs in Popovo werd een man gearresteerd. Zijn foto werd gewoon op Facebook gezet (hij is degene over wie het woord "uitgeschakeld" is geprint). Er is ook een erg prachtig filmpje van de arrestatie van een man in de buurt van Targovishte die een enorme geldriem onder zijn shirt had vol met briefjes van 50 euro. Een stem kost nu 50 euro. Dat is fors meer dan toen er nog met leva's betaald werd. Maar ja, inflatie, overgang naar de euro, alles wordt duurder. Maar helaas kan ik het filmpje niet inplakken.

Dus er gebeurde wel wat. Maar eigenlijk zijn we vooral bezig met Anneke die ziek is. Anneke heeft normaal een vorm van ADHD in de zoveelste macht. Maar sinds het begin van de week is ze heel stil en dan nog stiller. Ze eet nauwelijks wat en ze slaapt maar. Vandaag waren we voor de tweede keer bij de dierenarts. Die sloot uit dat ze een paar dodelijke infecties had dus dat is winst. En er gingen weer wat injecties in. Dus nu is het weer afwachten. En afwachten is niet mijn sterkste kant. 

Twee begrafenissen. Geen bruiloft

Terwijl Annet deed alsof ze hielp bij het in elkaar steken van een krans bekeek ik een foto die in de gang van het gemeenschapshuis hing. Allemaal mensen van heel vroeger. Mensen in klederdracht. 1948. Vanaf de achterste rij houden Lenin en Dimitrov hen in de gaten. Ik bedacht me voor de zoveelste maal dat het dorp veel eerder dan dat de communisten het verplichten een coöperatie begonnen. Achter me liep burgemeester Gosho naar binnen. 

We waren in het gemeenschapshuis omdat Christina die dag begraven zou worden. Nu wisten we tot de dag ervoor niet dat de vrouw die ooit voorzitter was geweest van de club van gepensioneerden Christina heette. Als we het al over haar hadden was ze voor ons "De vrouw met de enorme zonnebril". We konden ons niet herinneren dat ze ooit iets tegen ons gezegd had, dus ik ga niet doen alsof we erg droevig waren. We waren er uit beleefdheid. 

Gosho zag er wit en weggetrokken uit. Hij vertelde aan de aanwezigen dat Steve van Vivian die nacht was overleden en dat hij net terugkwam van het in orde maken van de papieren en het regelen van de begrafenis. Steve en Vivian waren Engels en woonden misschien wel het langst van alle buitenlanders in Palamarsta. Aardige mensen. Rustige mensen. Je zag ze nauwelijks. Zo gaat het eigenlijk altijd, nieuwe buitenlandse inwoners doen en roepen, en na een paar jaar worden ze stil. Wij hebben die paar jaar overgeslagen, wij waren meteen al stil.

Omdat de voorbereidingen van de begrafenis van Christina eindeloos lang duurden zijn we maar weggegaan. We hadden nu toch alweer een nieuwe begrafenis. 

Bij de begravenis van Steve waren, natuurlijk buitenlanders. Maar het was geen grote groep. Alleen maar mensen die hier al een tijd wonen. De harde kern, zoiets. En er was een groepje Bulgaren. En nu wordt het kremlinwatchen. 

Door elk dorp, dus ook in dit dorp lopen onzichtbare lijnen. Breuklijnen. Van dingen die ooit gebeurden. Bij de begravenis van Steve was de enorme breuk van 10, 12 jaar terug te zien. Juliana was er. Juliana is getrouwd met Miltsjo. Miltsjo had vroeger een bar en hij was burgemeester. Hij maakte er nogal een potje van. Gaf geld voor het waterleidingbedrijf niet af en dan werd het dorp weer bijna afgesloten. Zulke dingen. Zijn vrouw Juliana deed het, ja, hoe noem je dat? Verenigingsleven? Ze organiseerde van alles, cursussen, folklore dansen, muziekfestivals. Maar, ze maakte ook de kapitale blunder door aan bepaalde mensen te vragen of zij in een nieuw, echt zangkoor wilden. En aan andere vroeg ze dit niet. Ja, ik weet het, onbenullig. Maar toch spleet het het dorp. Er werd een concurrerende club van gepensioneerden opgericht waar iedereen, met of zonder talent mee mocht zingen en Gosho stelde zich kandidaat voor het zijn van burgemeester. Sinds die, geef het een naam, scheuring, praten sommige mensen van de Miltsjo/Juliana kant niet echt meer met mensen van de Gosho/gepensioneerden kant. In de grond gaat het nergens over. Maar dat hoeft ook niet. Gescheurd zal er worden.

De begravenis van Steve was hartverscheurend. Viv huilde de hele tijd. Haar dochter huilde maar een klein beetje minder. Er werd omhelst, geknuffeld en nog maar weer gehuild. Al stond ik zelf altijd wel net op de goeie plek om daar niet aan mee te hoeven doen. 

Het was mooi weer, de dronken herder die ook grafdelver is zwaaide even nadat ik naar hem knikte. Aan het eind werd er toch ook gelachen. En er was denk ik niemand van de aanwezige buitenlanders die zich niet afvroeg wat hij of zij zou doen als zijn/haar partner plots dood zou gaan. 

Blijven? Gaan? 

ZorgenGijs/GijsZorgen

"Hoe is het met Gijs?" vroeg ik, nadat Gijs niet zoals hij altijd doet naar me toe was komen lopen toen ik terugkwam van een veel te lange wandeling. "Hij ligt maar wat, er zit helemaal geen fut in". We besloten dat het onzin was om nog langer te wachten met het naar de dierenarts gaan. Er was iets niet goed met Gijs. Maar wat was het deze keer?

Gijs mag dan Koning van de Wereld zijn en ook Redder van het Universum, maar met regelmaat gaat hij stuk.

Toen Gijs heel erg jong was, we kenden hem toen nog niet, moet hij zijn rechtervoorpoot gebroken hebben. Hij zwaait dat pootje naar de zijkant en dan omhoog als hij de trap opkomt. Toen we hier vijf jaar geleden kwamen wonen was Gijs uitgehongerd en uitgedroogd, bijna dood. We vonden toen een groot litteken op zijn buik. Een oude bijtwond misschien. Er waren meerdere keren ernstige plasproblemen. Hij had een grote wond op zijn voorpoot. En omdat hij zoveel haar heeft zag ook de dierenarts die wond niet. Er was iets met zijn oren. Hij zat klem onder de buitendeur van de buurman. Iets dat half komisch klinkt maar minder wordt wanneer je weet dat er hier honden rondlopen die hem rustig doormidden hadden gebeten. En hij was op een haar na dood toen hij, misschien, iets giftigs at en hij wekenlang bezig was met weer beter worden.

Er is dus nogal eens wat met Gijs.

Bij de dierenarts beschreef ik wat er aan de hand was. "Maandag werd hij stil. Dinsdag werd hij nog stiller. Woensdag stopte hij met het eten van zijn brokjes. Het "einde van de middag" hapje eet hij wel met smaak. Vandaag, donderdag eet hij niet en hij ligt maar zo'n beetje. Hij lijkt iets van een wond op zijn hoofd te hebben en hij doet iets met zijn tong, alsof hij misselijk is". Dat ik dacht dat zijn hoofd rechts een onmerkbaar iets dikker leek vergat ik te zeggen. 

Aleksander de dierenarts (we komen er zo vaak dat we zijn voornaam kennen) wroette in de haren op het hoofd van Gijs en legde een bijtwond vrij, je zag de tandafdrukken nog zitten. Daarna drukte hij hard en er kwam een grote bel pus uit. En nog meer pus. Tot het bloed werd. 

Sinds een paar weken gaan de nieuwe, niet gecastreerde katers op stap. Twee komen er in onze tuin. En worden daar dan door de leden van het Pirin 6 Kattencollectief uitgejaagd. Een week of twee terug droeg ik een blazende Gijs om half zeven 's ochtends al naar binnen nadat ik hem vechtend met één van de katers aantrof. Misschien is hij die kater weer tegengekomen. Of een andere. Het is nog maar het begin van het seizoen.

Alkesander zocht wat verder en vond in de wang van Gijs nog een bijtwond. Daar kwam nog meer pus uit. En bloed ook. Gijs vond er ondertussen echt helemaal niets meer aan. De wonden werden schoongemaakt, er ging een zalfje in en daarna nog wat injecties. We betaalden de hallucinerende som van 15 euro en gingen opgelucht naar huis.

Gijs verstopte zich even onder de bank maar was daar al snel weer vergeten waarom hij daar precies zat. Al vlug was hij weer zijn gewone, totaal onbenullige zelf. 

Gijs is weer heel. De crisis is weer voorbij. Deze dan.

Brokkelmonument of "Aan AI heb je dus ook precies niks".

Het was mistig. Een meneer zei vriendelijk goedemorgen terwijl zijn pitbull daar chagrijnig bij keek. Er fietsten wat kinderen. Er was een groepje hardlopers. En er was het brokkelmonument.

Aan de rand van Targovishte, de hoofdstad van de provincie waar we wonen, ligt een brokkelig, deels vergaan monument. We keken er rond op een zondagochtend terwijl de zon, chagrijnig als de pitbull weigerde op te komen. 

Over oude, socialistische monumenten kun je vrijwel nergens iets terugvinden. Iedereen doet alsof ze eigenlijk niet zijn. Er is één uitzondering. Er is een website, Witnesses of stone. De site is gemaakt door een Italiaan die foto's maakte van de meest opvallende monumenten en daar een boek over schreef. En daar later weer een website van maakte.

De website zegt bij dit monument dat eigenlijk niemand meer weet waar dit complex ooit voor bedoeld was. Ik kan slecht tegen dat soort zinnen. 

Ik mailde de gemeente Targovishte. Die hebben een redelijk moderne website mét een vragenformulier. Er kwam, dat was niet geheel onverwacht, geen antwoord. 

Ik probeerde het met een vraag en foto's in een Facebookgroep van Targovishte (zelf heb ik geen Facebook (Facebook is van de duivel, dat weet iedereen) maar ik mocht de account van Annet lenen). 

Iemand kon zich herinnneren dat hij vroeger in de ronde bassins vol water had pootje gebaad, een ander dat ze er had rondgelopen met haar grootvader. En weer een ander begon over een beeld dat van het brokkelmonument naar de Boaza waterval was gebracht.  Weer een ander gaf de suggestie dat ik mn foto's naar Chatgpt moest uploaden. Een antwoord zou dan vlug komen. 

En dat was zo. Binnen een paar seconden wist Chatgpt me te vertellen dat het brokkelmonument in 1978 was neergezet. AI kwam zelfs met een rijtje architecten en, mijn opgetogenheid bereikte een hoogtepunt, wist zelfs te vertellen dat het een monument was dat de vriendschap tussen Bulgarije en Rusland liet zien. "Zal ik een afbeelding maken waarop het monument weer helemaal heel is?" Ik kon mijn ongeduld nauwelijks bedwingen.

Sorry, wat?

Wat deed die trap daar? En waarom waren de muurtjes van wat overduidelijk vijvers dan wel kleine zwembadjes waren geweest (je kon de pijp waar het water doorkwam nog zien) opeens veel hoger? Waar kwamen die reliëfs op de muren vandaan? En wat was dat voor achterlijk groot ding daar bovenin? 

Argwanend begon ik wat dingen na te kijken. En al vlug was het duidelijk. Chatgpt had mijn brokkelmonument verwisseld met een ander wat verder gelegen, nog niet bekeken monument in Targovishte. Niet dat dat er nu zo uitzag maar dat was wel een Russisch Bulgaars vriendschapsmonument. En was gebouwd in 1978, door het eerder de AI opgegeven rijtje architecten.

Wat nukkig probeerde ik daarna of AI dan wist wat het naar de Boaza waterval verplaatste beeld was? "Wat een goede vraag. Ik ga het voor je proberen uit te vinden?". Ik begon me nu danig te irriteren aan dat gedwongen gemoedelijke toontje van Chatgpt. Het kwam niet meer goed. Het beeld was eerst een Russische soldaat uit 1876. Daarna was het Khan Krum (de eerste koning van Bulgarije, ging dood in 814) en toen was het plots een vrouw in een allegorische uitbeelding van de vrijheid. Kiezen Chatgpt, Kiezen!

Ik weet het, het zal verder iedereen een (rot)zorg zijn wat een brokkelend monument in een niet al te populaire stad in Bulgarije ooit geweest is maar tussen mij en het rommelende en verwisselende AI komt het de eerste tijd niet meer goed. En waarschijnlijk moet ik gaan doen wat ik natuurlijk meteen had moeten doen. Ik moet langs de bibliotheek in Targovishte.