Twee munten maand

"In dit kantoor wordt de euro geaccepteerd, TEGEN de wil van de medewerkers. De Leeuw (Leva) zal terugkeren!".

In Bulgarije gaan weinig dingen vlot en makkelijk. De introductie van de euro was dan ook iets om naar uit te kijken. Dat de euro er zou komen werd al in 2007 (!) besloten, Bulgarije kwam toen bij de EU. Er werden afspraken gemaakt, eisen gesteld en daarna dacht iedereen dat het land nooit aan die eisen kon voldoen. Dat viel dus mee, of als je liever geen euro wilde, tegen. Goed, het duurde tot 2025 voor Bulgarije aan alle eisen voldeed maar toen was het ook niet meer te stoppen.

Nou moet ik eerlijk zijn, zelf kon het me niet zo schelen, leva of euro maar omdat hier echt heel veel wappies en Engelse Brexit stemmers wonen (ja, dat kan, in Engeland voor de Brexit stemmen en dan vlug in Bulgarije gaan wonen, ik weet niet hoe dat in die hoofden werkt maar er zijn er hopen van) leek het me een uiterst lach opwekkend idee wanneer alle EU-haters plots met de euro moesten gaan betalen.

Nadat duidelijk werd dat de euro in 2026 zou worden ingevoerd barstte het gekanker en gevloek van ongeveer de helft van de bevolking onmiddellijk los. Een voorbeeld was het velletje boven aan dit stukje. Het hing bij een reisbureau in Sofia. En het sentiment "Blijf met je poten van onze heilige Leva af" werd/wordt breed gedeeld. Er waren meerdere pogingen om een referendum te laten plaatsvinden (tot ver in december 2025 kon je in Popovo je handtekening op een lijst gaan zetten bij de nationalistisch zuchtende chagrijnen van IVO computers), maar die werden door het hooggerechtshof verworpen.

Op 1 januari kwamen er euro's uit de gelduitspuugmachientjes. Nou ja, een paar dagen later want in het begin deed geen enkele geldautomaat het. In januari kon je met euro's en nog met leva's betalen. De bedoeling was om zo de hoeveelheid leva's langzaam kleiner te laten worden. Je betaalde met leva's en kreeg wisselgeld in euro's. Goed idee!

Dat was tenminste de bedoeling. Het bordje hierboven stond bij de Pepco (een soort goedkope kruising tussen de Zeeman en Xenos, in Popovo is het de modernste winkel van de stad) en deelt mee dat je wel met euro's kunt betalen maar dat wisselgeld in leva's zal zijn. En zo ging het dus op heel veel plekken. 

Al was dat natuurlijk niet het enige dat niet echt lekker ging.

Bij banken moest je tot wel 3 formulieren invullen wanneer je Leva's wilde omwisselen. En dan ging het niet om grote bedragen. Ook bij een sullig bedrag als 30 lev kon je fijn gaan schrijven.

Buitenlanders (iedereen die niet in Bulgarije geboren is) konden helemaal geen leva's omwisselen bij banken. Al woonde je er al 15 jaar en sprak je de taal vloeiend, nee was nee.

Muntgeld om te wisselen werd al helemaal niet geaccepteerd door banken. Ook niet als je al 12 generaties in dit land woonde.

Het energiebedrijf stuurde keurig op tijd een rekening. Er stond ook een keurig euroteken voor het bedrag dat betaald moest worden. Alleen was het bedrag zelf nog het bedrag in leva's (twee keer zoveel als in euro's). Nu had je daar nog om kunnen lachen maar het energiebedrijf hield hardhandig vol dat de bedragen klopten.

De leukste vond ik zelf dat er winkeliers waren die alleen Bulgaarse euromunten aannamen. Munten uit Duitsland, Nederland, noem het maar op, werden geweigerd.

Vanaf 1 februari is er nog maar 1 munt, de euro. Maar iets zegt me dat er plekken zullen zijn waar je tot in maart met de leva kunt betalen. Gewoon omdat niemand de meneer of mevrouw bij de kassa heeft verteld dat dat niet meer mag. 

 

Bulgarije spreekt weer een klein woordje mee.

De Donald lijkt iets te hebben van "Wie ben jij en uit welk zesde rangs land kwam je precies?". Maar misschien kijkt hij altijd wel zo. In Bulgarije hadden veel mensen, bij het zien van de foto een enorm WTF momentje. De meneer rechts heet Zhelyazkov en hij staat op het punt Bulgarije's toetreding tot Trump's Board of Peace te ondertekenen. Zhelyazkov is de ex premier van dit wonderlijke land. Een paar weken terug traden hij en zijn regering, na veel en erg omvangrijke demonstraties tegen corruptie af. 

Maar, dan zal er toch wel een erg fijn proces aan die ondertekening ten grondslag liggen? Zeker nu er geen echte regering is. Overleggen, afstemmen, dat soort dingen. Misschien dat het in andere landen zo gaat maar hier ging het ongeveer zo. Afgelopen woensdag zei Delyan Peevski (hij kwam hier vaker langs) dat het een goed idee was wanneer Bulgarije tot de Board of Peace zou toetreden. Hij oreerde nog iets over strategische belangen, toekomst en andere bladieblabla. Daarna keek hij waarschijnlijk dreigend. Dit gebeurde trouwens niet in het openbaar. Het was een gerucht. Een later bevestigd gerucht. En dat was dan de besluitvorming. Op zo'n 15 mensen na hoorden andere Bulgaren er pas van toen Zhelyazkov zijn handtekening zette.

De reacties, uit de politiek gingen van een enkel "goed idee" tot een breed gedeeld "WTF is dit?". Niemand kan een echt goede reden verzinnen waarom Bulgarije dit doet. Al is er natuurlijk wel een heel goede reden. Maar die geldt alleen voor Delyan Peevski zelf. Peevski staat al jarenlang op de zogenaamde Magnitsky lijst. Wegens fraude en corruptie. En wie op die lijst staat komt de VS niet in, Engeland ook niet. En Peevski wil ontzettend graag van die lijst af. Hij wil ook wel eens naar de VS en de lijst drukt een groot, dik,  zwart negatief  stempel op zijn geloofwaardigheid, vertrouwen, verzin zelf nog wat dingen. 

Daarom dus zit Bulgarije in de Board of Peace. Om één man en zijn lijst.

Nu we toch even politiek doen. De regering trad hier af omdat duizenden mensen tegen de corruptie protesteerden. Maar ook voor eerlijke verkiezingen, en dan het liefst met een computer (met papieren stemmen is het makkelijker frauderen). Gisteren nam het parlement een aantal wijzigingen in de kieswet aan. En, het zal niemand meer verbazen, een nieuwe regel is dat er voortaan alleen nog met/op papier mag worden gestemd. Om te voorkomen dat er gefraudeerd gaat worden gaat men de stemmen tellen met een soort scanner. Alleen die scanners zijn er nog niet. Kleinigheid.

Oh, en voor de volhouders nog wat. President Rumen Radev, wacht ik doe even een foto,

stopt dinsdag 27 januari met president zijn. Nu denk je misschien, "Nou en?". Nou, hierom. Radev stopt vrij plotseling met president zijn omdat hij zelf de politiek in wil. En dan niet weer in een ceremonieel iets als president maar als actief politicus. Er is nog wel geen partij maar die stampt hij waarschijnlijk vlug uit de grond. Radev kan goed stampen. Stevig ook. Als president wilde hij nog vlug een referendum over de euro regelen. Ongetwijfeld om later tegen sceptische Bulgaren te zeggen "Ik wilde wel maar de rest lag dwars". Radev vindt dat Oekraïne de oorlog niet kan winnen en dus maar "even" moet slikken. Hij is, om het voorzichtig uit te drukken, niet tegen Putin. 

Radev is populair, heeft geen schijn van fraude om zich heen hangen en gaat misschien wel erg groot worden. Zul je zien dat Orban in Hongarije er mee gaat stoppen en dat men dan Radev als nieuwe dwarsligger heeft. 

Ploetersneeuw

Natuurlijk sneeuwde het. Al leek het in het dorp wel mee te vallen. Misschien was het 10 cm of zo. Ver naar boven afgerond. 

Buiten het dorp lag er meer. Al kwam ik daar pas achter toen ik al een tijd op weg was en teruglopen ook zo'n gedoe was. Er hing een grote, dikke wolk laag boven het dorp en daarbuiten. Eigenlijk zag je nauwelijks iets. Maar het was toch al een beetje lopen om het lopen. 

Toen ik genoeg kreeg van het eindeloos doorstijgende pad omhoog sloeg ik linksaf naar een niet meer gebruikte bron. Vroeger, toen nog niet al het land vol met graan of zonnebloemen stond liepen er kuddes schapen door dit gebied. Maar nu komt er al jaren geen schaap meer water drinken. Uit een metalen pijpje kwam water, dat was voor het eerst in meer dan twee jaar. 

Na de bron steek je een breed stuk landbouwgrond over. Graan komt er in het voorjaar. Daarna, de heuvel is dan steiler en bijna op zijn hoogtepunt staan er her en der bomen en struiken. Dwaalgrond. 

Beneden me was een grote donkere vlek. Ik dacht eerst dat er iets op mijn bril zat. Maar het was gewoon een stuk bos dat zich verstopt had in de wolk.

Als je, bovenop de heuvel een dierenpaadje volgt kom je in een klein dal uit. Zomers is er geen doorkomen aan, het staat vol met prikdingen en hoog gras. In de winter zak je er hoogstens weg in diepe sneeuw. 

Helemaal boven staat een alleenige boom. De sneeuw was hier echt niet meer doorloopbaar. Maar daar had de boom zelf natuurlijk geen last van. Er stond een Lada Niva, een Bulgaarse terreinwagen, op de weg die daar begint. Maar er zat niemand in, er waren geen voetstappen en de motorkap voelde ijskoud aan. 

Ik liep terug over de weg die, zelfs als er geen sneeuw ligt vrij virtueel is. De laaghangende wolk leek een beetje op te trekken. Nee, toch niet.

Het was drie uur lang doodstil. Maar dat was wel zoals het hoorde te zijn. Zelf ben ik ook wat stilgevallen.

Henk is er niet meer.

                                                      

Ik zie hem nog over het paadje van de buitenwc naar het huis komen lopen, drie jaar geleden zal het zijn geweest, de poes die later Henk zou gaan heten. Hij sleepte met een been. En hij had honger. En hoewel Annet en ik hadden afgesproken dat we geen nieuwe poezen meer zouden opnemen leek me deze poes hongerig genoeg om een uitzondering voor te maken. En bovendien was Annet toch in Nederland. Nadat hij zijn bakje leeg had gegeten vertrok hij. Maar de volgende dag was hij er weer. En hij is nooit meer weggegaan. Tot gisteren.  

Henk was een makkelijke poes, meteen al. Of hij eerder ergens gewoond heeft weet ik niet maar je zou het denken. Hij wist precies hoe de kattenbak werkte. En hij was grondig. Hij schraapte nog net niet de bodem uit de bak en er zijn momenten geweest dat we beide "Henk, zo is het wel goed hoor!" riepen, zo lang kon hij krabben in die bak.

Henk was een rustige poes. Toen hij hier net woonde en ik nog niet wist hoe leuk hij was noemde ik dat sloom, of ik zei "Gut Henk, schiet toch eens op". Maar Henk liet zich niet opjagen. Henk was Henk, en Henk ging nu eenmaal niet zo vlug. Maar je kreeg er een hoop voor terug.

Hij hield ontzettend van eten. Toen hij hier nog maar net woonde schranste hij de bakjes van de andere poezen leeg. En de brokjes die Gijs kreeg vond hij helemaal heerlijk. Dus ging hij pal achter Gijs zitten. Om aan die irritaties een einde te maken kreeg Henk een eigen, afsluitbaar bakje. Daar zaten precies dezelfde brokjes in maar dat deed er niet toe. Hij had zijn eigen bakje. En niemand had zo'n eigen bakje. 

Elke avond voor het naar bed gaan kwam Henk zijn snoepje ophalen, op de douche. Een vleesstickje dat speciaal uit Duitsland werd opgestuurd. Als ik het stickje dan in stukjes scheurde miauwde Henk een beetje zachtjes, en met vreugde in zijn ogen. Het waren de enige keren dat je Henk kon horen miauwen. Henk was een stille poes. Toen hij doorkreeg dat hij een stickje op kon eten, weg kon gaan, terug kon komen en daarbij dan weer aanbiddelijk keek, en dat hij dan weer een stickje kreeg werd het een heel ritueel. Drie stickjes was het maximum dat hij los kon peuteren. Maar misschien was dat ook omdat ik Henk niks kon weigeren. 

Zelden heb ik een poes langzamer, dieper en welluidender horen spinnen dan Henk. Henk was misschien langzaam, zijn spin was nog honderd keer trager. Als ik het ooit echt goed op had kunnen nemen had ik er zo een succesvol "Yoga met poes Henk" meditatiebandje van kunnen maken.

Ondanks zijn slepende achterbeen kon Henk fantastisch rennen. Vorige week zag ik het hem nog doen. Hij kroop door het gat in het hek met de deeltijdbuurman, keek even om zich heen en holde toen met grote vaart naar ons huis. Het leek wel een huppelend konijn, ik werd er helemaal vrolijk van. Daar holde een poes die het fijn had.

Spelen deed hij ook graag. Achter een touwtje aanhollen maar nog liever achter een balletje. Of beter, als je een balletje naar hem gooide dook hij in elkaar, wachtte op het balletje en holde vervolgens volledig de andere kant op. Ach, daar had hij toch zo'n lol in. 

Henk hield van mij, en ik van Henk. Als Gijs 's avonds klaar was met schootliggen dan klauterde Henk op mijn benen. En hoewel hij eigenlijk niet goed wist hoe hij nou lekker kon zitten vond hij dat fantastisch. Soms ging hij helemaal op me liggen, met een poot languit gestrekt op mijn borst. "Fijn liggen we he!" kon je dan in zijn ogen zien staan. 

Gisteren, zo tussen drie en half vier zagen we Henk op het bankje dat tegen de buitenwc staat zitten. In de zon. Daarna was hij weg. We zagen daar niet meteen een ramp in, Henk was wel vaker een tijd weg. Maar hij bleef weg. Toen het avond was, en donker, hebben we nog door de buurt gelopen. Met een zaklantaarn, "Kom maar Henk! Henkie kom dan!". Maar er kwam geen Henk. 

Vanmorgen vonden we hem. Aan de overkant van het grasveldje voor ons huis. Naast het huis van Stefka waar hij waarschijnlijk vluchtend over een muur wilde klimmen. Henk was doodgebeten. Door één of meer zwerfhonden.

Henk, één van de leukste poezen die ik ooit ben tegengekomen ligt nu achter in de tuin naast Ollie begraven. Beiden zijn ze, misschien was het om te bewijzen dat toeval niet bestaat met een tussenruimte van twee jaar, op dezelfde datum doodgegaan. 

Het sneeuw dilemma.

Ergens tegen het einde van donderdagochtend, eerste kerstdag, we waren eerst naar de kerk geweest waar nog 4 mensen waren, om wat kaarsjes op te steken en aan mensen te denken die er niet meer zijn en ook om naar het diepe zuchten van priester Stefan te luisteren, maar weer niet te lang want tekstueel ging het allemaal wat langs ons heen, maar het was dus tegen het eind van de ochtend toen Gijs voor de 127ste keer vol hoop naar buiten ging om vrijwel onmiddellijk teleurgesteld terug te komen. Het sneeuwde nog steeds.

Dwarrelsneeuw was het. Miezerige sneeuw. Alleen door de wind stelde het nog wat voor. De dag na kerst (ze doen hier niet aan een tweede kerstdag, zelfs een eerste kerstdag is in dit dorp eigenlijk al teveel moeite) liepen we er een stukje doorheen, je schoenen werden er nauwelijks wit van.

Ik schrijf het elk jaar wel een keertje op, dus nu ook maar, ik heb niets met sneeuw. Overschatte, natte witte derrie is het. Als het valt is het leuk en misschien de eerste twee dagen daarna ook wel maar dan gaat het me al vlug vervelen. Weg ermee!

En dat is dus het dilemma. Want het moet sneeuwen. En veel ook. En lang. 

Diegenen die dit blog al wat langer lezen weten het zo langzamerhand wel, in de zomer (en soms al eerder) zijn er ernstige waterproblemen in het dorp. Of eigenlijk, er is een geenwaterprobleem. Palamartsa, en verder alle andere dorpen in dit land, is wat betreft de drinkwatervoorziening afhankelijk van water dat uit bronnen in de heuvels om het dorp komt. In de zomer vallen die steeds vaker droog en is er veel minder of geen water. In heel Bulgarije hebben zo'n 700.000 mensen delen van het jaar maar beperkt toegang tot water. 

En hoe komt dat? Vraag het aan een Bulgaar en hij/zij zal zeggen, "Het heeft niet genoeg gesneeuwd". Ik kan daar gierend gek van worden. Hoe een land zich totaal afhankelijk kan maken van iets toevalligs als sneeuw is me, ook na meer dan 4 jaar nog steeds een raadsel. Maar het is wel zo. Al is het vallen van sneeuw alleen niet genoeg.

Ik heb het er al een tijd niet meer over gehad, dat geenwaterprobeem. Maar nu het er toch weer even over gaat, zelfs nu, eind december is er op de website van het waterbedrijf nog steeds te lezen dat er in Palamartsa een waterregime geldt. Wie, zoals Annet en ik, vroeg opstaan en om een uur of zeven gaat douchen krijgt een dunnig straaltje over zich heen. Pas om een uur of negen wordt de straal weer harder. Elke avond wordt ergens het water afgesloten, loopt de waterleiding leeg en elke ochtend draait iemand die afsluiting weer open en is er weer meer water. En het is dus eind december.  

Vorige winter sneeuwde het fors, in vier dagen lag er zo'n dertig centimeter. Maar toch waren er al vroeg in het jaar beperkingen in het water gebruik. Want de 30 centimeter waren te vlug gesmolten. In een week of anderhalf was alle sneeuw verdwenen. En dat is dus ook niet goed.

Als ik het allemaal nu goed begrijp is heb je, watervoorzieningtechnisch gezien aan regen (het regent best hier) en te vlug smeltende sneeuw eigenlijk vrij weinig. De hoeveelheid water is dan te hoog en stroomt weg zonder in de bronnen terecht te komen.

Om aan de waterproblemen een eind te maken hebben we dus nodig 1. veel sneeuw (en dan bedoelt men hier toch minstens zo'n 50 centimeter) die dan ook nog eens 2. lang blijft liggen (zeg zo'n week of vier tot zes). 

Dus, of we zitten wekenlang met een pak sneeuw waar ik al akelig van wordt als ik er alleen al aan denk (en dat pak zorgt er natuurlijk ook voor dat je nergens kunt komen) of we hebben aankomend jaar echt een zeer ernstig probleem met het water. Want niet eerder was er in dit dorp nog een waterregime in december. 

Ik ben er nog niet uit. Gijs wel. Maar die gebruikt dan ook erg weinig water.