Betsie is er niet meer.

"Wablief?". Ze was de enige die ik dat woord ooit heb horen gebruiken. Ze zei het met enige regelmaat als het geluid van de mensen om zich heen voor haar niet meer te volgen was. Dat was toen nog niet omdat ze het allemaal niet meer kon volgen, toen nog niet. Ze was gewoon erg doof, en haar gehoormachientjes maakten een brei van al het gepraat. "Wablief?", zei ze dan, als je wat tegen haar zei. 

Annet komt uit Overijssel. Toen ik haar leerde kennen kwam ik er vrij vlug achter dat Overijssel, naast een mooie provincie ook een gebied, streek, geef het naam, is waar men een redelijk onverstaanbaar dialect spreekt. Voor iemand uit Den Helder dan. Betsie, of zoals ze op dit blog heet, "de moeder van Annet", kon ik in het begin dan ook nauwelijks volgen. Maar ik verstond van de rest van de familie ook maar een enkel woord dus dat maakte niet heel veel uit. 

Annets moeder woonde in Raalte. Ze werd geboren vlakbij Raalte en in haar leven is ze maar zo heel soms buiten die streek geweest. Ze kwam van een boerderij waar ze het eind van de oorlog nog meemaakte. Boerderijen die in brand werden geschoten door zich terugtrekkende Duitse troepen. Dat wist ze zich nog heel lang heel goed te herinneren. Ze trouwde, kreeg zes kinderen. Veel te vroeg verloor ze haar man en weer later haar oudste dochter. En hoewel ze er weinig over sprak tekende dit haar leven.

In de tijd dat wij in Bulgarije wonen belden Annet en haar moeder elke week, op  zondagavond. Moeizaam ging dat vaak. Want gehoorapparaten zijn wonderlijke dingen. Soms doen ze het niet goed, gaan ze piepen, dat soort dingen. Maar misschien kwam het moeizame ook wel doordat haar haar gedachten heel erg langzaam, ongemerkt maar onomkeerbaar werd uitgegumd. Al wisten we dat toen nog niet.

In de loop van vorig jaar werd het woord "Dementie" onvermijdelijk. De moeder van Annet verhuisde naar een instelling. Al is het woord instelling eigenlijk te onvriendelijk voor de plek waar ze terechtkwam. Ze had er plezier. Ze schilde weer aardappels. Tegen het einde van het jaar wilde ze, dacht ik, wat borden pakken van een plank die te hoog bleek. Ze viel, brak iets, werd geopereerd en daarna kwam het nooit meer echt goed.

Vorige week was Annets moeder jarig. Zoals elk jaar vloog Annet naar Nederland. Om bij haar te zijn. En misschien was het griep, maar misschien was het ook gewoon op, klaar, was er al veel teveel uitgegumd. In de nacht van zaterdag op zondag overleed Betsie.

Annets moeder had geen groots en meeslepend leven. Ze beklom geen bergen, ze stak geen oceanen over. Ze was van een generatie die het nog geen plicht vond zich over van alles en veel teveel uit te spreken. Ze zorgde voor haar omgeving, schilde aardappels, iemand moet dat tenslotte doen. Als ze iets niet wist zei ze "Wablief?". Betsie, Annets moeder was, en dat is al heel wat.

.

 

Een appel, twee sinasappels en een fles olijfolie.

"Nee, het is erg winter dus heel veel is er niet te vertellen. Zo om de zoveel dagen sneeuwt het weer eens en dan is alles wit voor, zeg een week of zo. Na die week wordt het even wat warmer of het gaat regenen of alle twee. Dan smelt alle sneeuw weer weg en net als de poezen denken "We gaan de tuin in!" merken ze dat alles door- en drijfnat is. Dan staan ze wat onbeholpen te kijken en dan gaan ze maar weer achter elkaar aanhollen". 

"Het is best mooi, laatst was het helemaal wit met een laag van zeg 20 centimeter of zo. Het dikte nog wat in dus het was goed doorloopbaar en dan is sneeuw wel even mooi. Buiten het dorp is het dan letterlijk oogverblindend wit en net zo uitgestorven als het altijd al is. Ik liep de heuvel Kalakotch op, door de struiken, gewoon een beetje achter de sporen van herten aan. Nee, die zie je verder niet maar ze weten wel hoe ze moeten lopen". 

"Nee, door die sneeuw zitten we hier een beetje vast. We hebben al in geen maanden meer een Bulgaarse les gehad. Eerst doordat Annet steeds naar Nederland moest en nu omdat het te vaak slecht weer is. Targovishte is toch drie kwartier met de auto. En die doet toch al raar. Wat? Nee, de auto, die doet raar. Zo soms valt hij gewoon stil, de moter slaat niet af maar hij gaat gewoon steeds langzamer rijden. Nee, niemand weet wat het is. Niemand kan iets vinden. In het begin schrokken we er wel van maar alles went. Zeker hier. Annet zet de auto uit, zeg je dat zo? En dan weer aan en dan doet hij het weer".

"Het spannendste dat er gebeurde was dat Annie, de vrouw van burgemeester Gosho voor de deur stond met een oudere mevrouw. Of Annet haar een injectie wilde geven. Annet was vroeger doktersassistente dus die prikt nog met haar ogen dicht als het moet. Nee, ik denk dat ze het ooit gezegd heeft en dat Annie dat onthouden heeft. De mevrouw moest drie dagen achter elkaar een injectie. Nee, er is op het dorp geen dokter. En als ze naar Popovo moet waar wel een dokter is moet ze steeds een auto regelen. En het kost allemaal geld. Eerst betaal je voor het consult, dan voor de medicijnen, dan voor de injectiespuiten en daarna nog een keer voor elke keer dat de injectie gegeven wordt. Alles kost geld en geld hebben de meeste ouderen niet. Dus kwam ze drie keer bij ons langs. Gezellige mevrouw hoor. Turks-Bulgaars, ze kende de vrouw nog die hier voor ons woonde. Vanmorgen kreeg Annet een appel, twee sinasappels en een fles echte olijfolie. Nee, de olijfolie had ze van haar zoon. Die werkt in Italië. Het was een mooi cadeau en we kregen er weer een integratiestempeltje bij.

Twee munten maand

"In dit kantoor wordt de euro geaccepteerd, TEGEN de wil van de medewerkers. De Leeuw (Leva) zal terugkeren!".

In Bulgarije gaan weinig dingen vlot en makkelijk. De introductie van de euro was dan ook iets om naar uit te kijken. Dat de euro er zou komen werd al in 2007 (!) besloten, Bulgarije kwam toen bij de EU. Er werden afspraken gemaakt, eisen gesteld en daarna dacht iedereen dat het land nooit aan die eisen kon voldoen. Dat viel dus mee, of als je liever geen euro wilde, tegen. Goed, het duurde tot 2025 voor Bulgarije aan alle eisen voldeed maar toen was het ook niet meer te stoppen.

Nou moet ik eerlijk zijn, zelf kon het me niet zo schelen, leva of euro maar omdat hier echt heel veel wappies en Engelse Brexit stemmers wonen (ja, dat kan, in Engeland voor de Brexit stemmen en dan vlug in Bulgarije gaan wonen, ik weet niet hoe dat in die hoofden werkt maar er zijn er hopen van) leek het me een uiterst lach opwekkend idee wanneer alle EU-haters plots met de euro moesten gaan betalen.

Nadat duidelijk werd dat de euro in 2026 zou worden ingevoerd barstte het gekanker en gevloek van ongeveer de helft van de bevolking onmiddellijk los. Een voorbeeld was het velletje boven aan dit stukje. Het hing bij een reisbureau in Sofia. En het sentiment "Blijf met je poten van onze heilige Leva af" werd/wordt breed gedeeld. Er waren meerdere pogingen om een referendum te laten plaatsvinden (tot ver in december 2025 kon je in Popovo je handtekening op een lijst gaan zetten bij de nationalistisch zuchtende chagrijnen van IVO computers), maar die werden door het hooggerechtshof verworpen.

Op 1 januari kwamen er euro's uit de gelduitspuugmachientjes. Nou ja, een paar dagen later want in het begin deed geen enkele geldautomaat het. In januari kon je met euro's en nog met leva's betalen. De bedoeling was om zo de hoeveelheid leva's langzaam kleiner te laten worden. Je betaalde met leva's en kreeg wisselgeld in euro's. Goed idee!

Dat was tenminste de bedoeling. Het bordje hierboven stond bij de Pepco (een soort goedkope kruising tussen de Zeeman en Xenos, in Popovo is het de modernste winkel van de stad) en deelt mee dat je wel met euro's kunt betalen maar dat wisselgeld in leva's zal zijn. En zo ging het dus op heel veel plekken. 

Al was dat natuurlijk niet het enige dat niet echt lekker ging.

Bij banken moest je tot wel 3 formulieren invullen wanneer je Leva's wilde omwisselen. En dan ging het niet om grote bedragen. Ook bij een sullig bedrag als 30 lev kon je fijn gaan schrijven.

Buitenlanders (iedereen die niet in Bulgarije geboren is) konden helemaal geen leva's omwisselen bij banken. Al woonde je er al 15 jaar en sprak je de taal vloeiend, nee was nee.

Muntgeld om te wisselen werd al helemaal niet geaccepteerd door banken. Ook niet als je al 12 generaties in dit land woonde.

Het energiebedrijf stuurde keurig op tijd een rekening. Er stond ook een keurig euroteken voor het bedrag dat betaald moest worden. Alleen was het bedrag zelf nog het bedrag in leva's (twee keer zoveel als in euro's). Nu had je daar nog om kunnen lachen maar het energiebedrijf hield hardhandig vol dat de bedragen klopten.

De leukste vond ik zelf dat er winkeliers waren die alleen Bulgaarse euromunten aannamen. Munten uit Duitsland, Nederland, noem het maar op, werden geweigerd.

Vanaf 1 februari is er nog maar 1 munt, de euro. Maar iets zegt me dat er plekken zullen zijn waar je tot in maart met de leva kunt betalen. Gewoon omdat niemand de meneer of mevrouw bij de kassa heeft verteld dat dat niet meer mag. 

 

Bulgarije spreekt weer een klein woordje mee.

De Donald lijkt iets te hebben van "Wie ben jij en uit welk zesde rangs land kwam je precies?". Maar misschien kijkt hij altijd wel zo. In Bulgarije hadden veel mensen, bij het zien van de foto een enorm WTF momentje. De meneer rechts heet Zhelyazkov en hij staat op het punt Bulgarije's toetreding tot Trump's Board of Peace te ondertekenen. Zhelyazkov is de ex premier van dit wonderlijke land. Een paar weken terug traden hij en zijn regering, na veel en erg omvangrijke demonstraties tegen corruptie af. 

Maar, dan zal er toch wel een erg fijn proces aan die ondertekening ten grondslag liggen? Zeker nu er geen echte regering is. Overleggen, afstemmen, dat soort dingen. Misschien dat het in andere landen zo gaat maar hier ging het ongeveer zo. Afgelopen woensdag zei Delyan Peevski (hij kwam hier vaker langs) dat het een goed idee was wanneer Bulgarije tot de Board of Peace zou toetreden. Hij oreerde nog iets over strategische belangen, toekomst en andere bladieblabla. Daarna keek hij waarschijnlijk dreigend. Dit gebeurde trouwens niet in het openbaar. Het was een gerucht. Een later bevestigd gerucht. En dat was dan de besluitvorming. Op zo'n 15 mensen na hoorden andere Bulgaren er pas van toen Zhelyazkov zijn handtekening zette.

De reacties, uit de politiek gingen van een enkel "goed idee" tot een breed gedeeld "WTF is dit?". Niemand kan een echt goede reden verzinnen waarom Bulgarije dit doet. Al is er natuurlijk wel een heel goede reden. Maar die geldt alleen voor Delyan Peevski zelf. Peevski staat al jarenlang op de zogenaamde Magnitsky lijst. Wegens fraude en corruptie. En wie op die lijst staat komt de VS niet in, Engeland ook niet. En Peevski wil ontzettend graag van die lijst af. Hij wil ook wel eens naar de VS en de lijst drukt een groot, dik,  zwart negatief  stempel op zijn geloofwaardigheid, vertrouwen, verzin zelf nog wat dingen. 

Daarom dus zit Bulgarije in de Board of Peace. Om één man en zijn lijst.

Nu we toch even politiek doen. De regering trad hier af omdat duizenden mensen tegen de corruptie protesteerden. Maar ook voor eerlijke verkiezingen, en dan het liefst met een computer (met papieren stemmen is het makkelijker frauderen). Gisteren nam het parlement een aantal wijzigingen in de kieswet aan. En, het zal niemand meer verbazen, een nieuwe regel is dat er voortaan alleen nog met/op papier mag worden gestemd. Om te voorkomen dat er gefraudeerd gaat worden gaat men de stemmen tellen met een soort scanner. Alleen die scanners zijn er nog niet. Kleinigheid.

Oh, en voor de volhouders nog wat. President Rumen Radev, wacht ik doe even een foto,

stopt dinsdag 27 januari met president zijn. Nu denk je misschien, "Nou en?". Nou, hierom. Radev stopt vrij plotseling met president zijn omdat hij zelf de politiek in wil. En dan niet weer in een ceremonieel iets als president maar als actief politicus. Er is nog wel geen partij maar die stampt hij waarschijnlijk vlug uit de grond. Radev kan goed stampen. Stevig ook. Als president wilde hij nog vlug een referendum over de euro regelen. Ongetwijfeld om later tegen sceptische Bulgaren te zeggen "Ik wilde wel maar de rest lag dwars". Radev vindt dat Oekraïne de oorlog niet kan winnen en dus maar "even" moet slikken. Hij is, om het voorzichtig uit te drukken, niet tegen Putin. 

Radev is populair, heeft geen schijn van fraude om zich heen hangen en gaat misschien wel erg groot worden. Zul je zien dat Orban in Hongarije er mee gaat stoppen en dat men dan Radev als nieuwe dwarsligger heeft. 

Ploetersneeuw

Natuurlijk sneeuwde het. Al leek het in het dorp wel mee te vallen. Misschien was het 10 cm of zo. Ver naar boven afgerond. 

Buiten het dorp lag er meer. Al kwam ik daar pas achter toen ik al een tijd op weg was en teruglopen ook zo'n gedoe was. Er hing een grote, dikke wolk laag boven het dorp en daarbuiten. Eigenlijk zag je nauwelijks iets. Maar het was toch al een beetje lopen om het lopen. 

Toen ik genoeg kreeg van het eindeloos doorstijgende pad omhoog sloeg ik linksaf naar een niet meer gebruikte bron. Vroeger, toen nog niet al het land vol met graan of zonnebloemen stond liepen er kuddes schapen door dit gebied. Maar nu komt er al jaren geen schaap meer water drinken. Uit een metalen pijpje kwam water, dat was voor het eerst in meer dan twee jaar. 

Na de bron steek je een breed stuk landbouwgrond over. Graan komt er in het voorjaar. Daarna, de heuvel is dan steiler en bijna op zijn hoogtepunt staan er her en der bomen en struiken. Dwaalgrond. 

Beneden me was een grote donkere vlek. Ik dacht eerst dat er iets op mijn bril zat. Maar het was gewoon een stuk bos dat zich verstopt had in de wolk.

Als je, bovenop de heuvel een dierenpaadje volgt kom je in een klein dal uit. Zomers is er geen doorkomen aan, het staat vol met prikdingen en hoog gras. In de winter zak je er hoogstens weg in diepe sneeuw. 

Helemaal boven staat een alleenige boom. De sneeuw was hier echt niet meer doorloopbaar. Maar daar had de boom zelf natuurlijk geen last van. Er stond een Lada Niva, een Bulgaarse terreinwagen, op de weg die daar begint. Maar er zat niemand in, er waren geen voetstappen en de motorkap voelde ijskoud aan. 

Ik liep terug over de weg die, zelfs als er geen sneeuw ligt vrij virtueel is. De laaghangende wolk leek een beetje op te trekken. Nee, toch niet.

Het was drie uur lang doodstil. Maar dat was wel zoals het hoorde te zijn. Zelf ben ik ook wat stilgevallen.