[...]*

 

* Het is misschien een contradictie. Een stuk lopen door het dal waar de Cherni Lom doorheen loopt. Het was er warm, stil warm. Of stil en warm. Maar, we liepen er een stuk. Ook om te kijken of de overkapping van het thracische graf al gemaakt was. Al wisten we daar het antwoord al op. Maar, en dat is dan de contradictie, misschien, moet je daar dan weer allerlei woorden bij tikken? Over stilte? Foto, woordjes, foto, woordjes? Al die drukke woorden. Foei. Warm en stil. Dat lijkt me wel genoeg.

De Poboti Kamani (toeristische informatie).

Misschien dat er lezers zijn die denken dat we hier een soort poezenpension exploiteren en in onze vrije tijd langs verkruimelende socialistische beelden trekken. Van dat poezenpension kan wel kloppen maar we bezoeken, zeker nu we een nieuwe tweedehands auto hebben ook wel eens iets anders dan een genegeerd oud links beeld. 

De Poboti Makani liggen vlak voor Varna, aan de kust. Het zijn stenen, vaak in een soort pilaarvorm die zo'n 50 miljoen jaar geleden gevormd zijn. Niemand is er zeker van hoe de Poboti Makani gevormd zijn. Op dit moment is de meest gangbare theorie dat ze ontstaan zijn rond scheuren in de grond waar methaangas uit stroomde. Daar is vast meer over te zeggen maar dan begrijp ik zelf niet goed wat ik schrijf. Veel verstand van geologische processen heb ik verder ook niet. 

De Poboti Makani stonden al jaren op het ongeschreven bezoeklijstje. En nu we eindelijk weer een auto hebben die niet om de 5 kilometer stilvalt leek het een mooi moment de stenen te bezoeken. Ook al betekende dat 2 uur rijden. Bijna alles is hier nu eenmaal ver weg. En het was een mooie autotest.

De stenen liggen in een woestijnachtige omgeving, vlak naast een drukkige weg maar als je je best doet zie je die weg op geen enkele foto terug. Er is een ingang maar als je de gevraagde 3 euro niet wilt betalen is er niemand die daar wat van zegt. De aanwezige toegangsmeneer zat in een gebouwtje en had enige vorm van toezicht houden al jaren geleden opgegeven. In het gebouwtje kon je wat souvenirs kopen. Maar er waren verder geen wonderlijke samengestelde broodjes, gebakjes of zelfs maar koffie. Er was zelfs geen automaat. 

We betaalden de toegangsprijs en liepen gauw door. Toen we wat later omkeken gaf de toegangsmeneer uitleg aan andere toeristen. Misschien was de 3 euro wel voor die uitleg. Maar omdat we alle twee niet van uitleg houden liepen we vlug door. Dat is geen eigenwijzigheid, van dat niet van uitleg houden. Maar meestal dwaal ik na 30 seconden onthoudbaar af, ergens in mijn hoofd en ga dan de andere aanwezigen bestuderen. Daar heb je niks aan. Vooral als je niet zeker weet welke taal ze spreken.

De Poboti Makani, had ik al gezegd dat ze 50 miljoen jaar oud zijn? Goed, maar ik had nog niet gezegd dat de stenen in de vorm en samenstelling die ze hebben nergens anders op de wereld voorkomen. Only in Bulgaria. 

We vonden het bijzonder en ook nog mooi, de stenen. We sjokten fijn door het zand, klommen heuveltjes op en af, bekeken de pilaren van allerlei kanten. We deden al met al wat je hoort te doen als toerist. En dat bedoel ik niet cynisch hoor. Prima mensen toeristen. Zelf ben ik het graag. Ook al vergeten we in alle dagelijkse dingen hier wel eens dat we eigenlijk toeristen zijn. Proud to be a tourist enzo.

Tijdens het terug naar huis rijden kwamen we, ongepland, dat wil ik wel benadrukken, toch nog langs een wankelend socialistisch monumentje. Alle tekst was er van verwijderd. Maar het was een leukerdje, dat kon je zien.

En we zagen ook nog een duidelijk al heel lang geleden verlaten tankstation. Al met al, toeristische topdag!

Thuis ging Gijs meteen de wacht zitten houden bij een meegenomen stuk Poboti Makani. Hij keek er een beetje boos bij. Maar dat was misschien omdat hij vond dat we de steen hadden moeten laten liggen waar hij al miljoenen jaren lag. Maar ja, toeristen.

Automaten zijn overal

Als je een tijdje hier in Bulgarije woont en de verbazing over enorme gaten in de weg, de leegstaande huizen en de matige staat van de publieke voorzieningen is overgegaan in stille acceptatie gaan andere dingen je opvallen. De alom aanwezige automaten en die waaruit men koffie haalt in het bijzonder bijvoorbeeld.

Ze zijn overal. Echt overal. Hier bijvoorbeeld staat er één in het piepkleine dorpje Moritsa (leuk monumentje én een vriendelijk hond) aan de Hemus snelweg (snelweg van Sofia naar Varna, 440 km, start van de aanleg was in 1973 en nee, hij is nog lang niet af).

Er is zelfs een bord dat naar deze automaat wijst (кафе = koffie).

Deze staat bij het gemeentehuis in Palamartsa. Hij werd net bijgevuld. Eerst stond de automaat aan de overkant van de straat, bij Miltjo's kroeg. Maar sinds de kroeg een Engelse eigenaar heeft is hij verplaatst naar het gemeentehuis. 

Of deze, bij de garage waar de nieuwe oude auto vandaan komt.

Naast de dierenarts is er ook één.

En deze staat voor de deur van de Engelse Club. De plek waar we Bulgaars proberen te leren. Je kunt er ook terecht voor Duits, Russisch en Spaans. Al heb ik er nooit andere cursisten gezien.

En deze, een koffieautomaat met daarnaast een snoepautomaat staat bij Dudo. Dudo is één van de twee grote doe-het-zelfwinkels in Popovo. In het begin van de week waren we er, onszelf luid beklagend, tevergeefs aan het zoeken naar verf op waterbasis. Tot onze vrolijke verbazing voegde een perfect Amsterdams pratende Bulgaar zich bij ons (Hassan woont al 30 jaar in Nederland). Al beklaagde hij zich erover dat niemand, ook de medewerkers niet, wist waar de badkamerkit lag. Maar dat wisten wij dan gelukkig weer. Al zoeken we nog steeds naar verf op waterbasis.

Bulgaren drinken thuis ook wel eens koffie maar het liefst doen ze dat ergens buiten, op straat. Beetje kletsen, beetje hangen en weer verder. Overal staan er automaten. Ik had het idee om alle koffieautomaten aan de Boulevard Bulgaria, de lange straat die Popovo doormidden deelt te gaan fotograferen. Maar niet iedereen in dit huishouden vond dat een fantastisch idee. 

Pas onlangs realiseerde ik me dat zoveel automaten ook wel moest betekenen dat ze niet vernield werden. Of opengebroken. Of iets anders wat men in, zeg Nederland met automaten zou kunnen doen. 

Ik zou nog wel wat door kunnen tikken over automaten maar eigenlijk gaat dit blog vooral over deze automaat.

Hij staat aan de rand van het dorpje Svetlen, net voorbij Popovo. De automaat, het is er één waar snoep en blikjes in kunnen, staat niet in een wijk, hij staat niet eens in een straat. Een woekerend stuk gras, daar heeft men hem neergezet. Er is zelfs een stukje beton voor gestort. Voor de stabiliteit. Al staat hij een heel klein tikje scheef.

Hij staat er nu zeker zes maanden. En al een half jaar lang is hij leeg. Elke week rijden we er voorbij, we kijken en dan zegt één van ons twee, "Nee, nog steeds leeg". Ik denk dan nog even na over wat dat gekost heeft, of de automaat ooit vol drankjes en snacks zal zitten, en waarom iemand misschien vergeet de automaat te vullen. En dan vergeet ik hem weer. Tot de week daarna.

De lente is gelukkig geel.

Vanuit de trein naar Sofia had ik ze al gezien. Grote, glimmend gele velden. Maar in Palamartsa gebeurde het wat later. Maar dat is met de meeste dingen zo.

We hebben tot nu toe een klassiek Bulgaars voorjaar. Mooi weer tot in de middag. Dan betrekt het en in de avond regent het. Al dan niet gevolgd door klappen stevig onweer.  

De winter was hard. Grauwhard. Henk werd doodgebeten. Annet's moeder overleed. De auto stopte ermee. En het sneeuwde te vaak.

De paadjes waar ik in de winter liep overgroeien en zijn soms nauwelijks meer begaanbaar, of doorgaanbaar. Overal zitten stekelstruiken en de heuvels waar die op staan zijn zompig en verzadigd van de gesmolten sneeuw en de gevallen regen. Ik heb alweer een paar wandelschoenen verpest door het te lang in het water lopen. Ze stinken naar een la vol nooit uitgewassen sokken. 

Koolzaad is er altijd het eerst. Her en der een veld. Ze maken er bio-diesel van. Maar er is vast ook iets met subsidie want het zijn nooit meer dan drie velden. waar je ook nog naar moet zoeken.

Zelf vind ik het koolzaad mooier dan de zonnebloemen die straks komen. Het geel glimt een beetje. De planten zien er verraderlijk vriendelijk uit. Maar als je zo'n veld zomaar inloopt zit je na een meter of drie helemaal vast. Wirwarren vormen ze, die koolzaadplanten.

Maar, het is lente. En de lente is gelukkig geel.

We kochten een andere auto (zei hij schijnbaar rustig)

Meestal ging het zo. We reden in de Volvo ergens, nietsvermoedend. Annet zei dan plotseling "Hij doet het weer". Ik vloekte. En de auto minderde vaart tot zo'n 20 kilometer per uur. Annet zette de auto zo goed en zo kwaad aan de kant, zette de motor uit, en weer aan en dan reden we weer verder. Tot hetzelfde zich herhaalde. 

De ergste keer was een paar weken terug. We reden naar Targovishte voor Bulgaarse les. Heen en terug is dat 72 kilometer. Zeg maar van Den Helder naar Alkmaar en terug. De auto had 9 keer (9!) dat wat hier boven staat. En het is een drukke weg, naar Targivishte, veel jachtige vrachtwagens, paar en wagens en de gebruikelijke scheurende Bulgaren met een zekere mate van doodsdrift.

We hielden van de Volvo. Echt. Het ding was zo langzamerhand zwaar oud en eigenlijk deed hij al raar sinds we vijf jaar geleden naar Bulgarije reden. Schokbrekers gingen stuk. Er was iets met het stuur, er waren rare lampjes die leken te zeggen "Uw motor gaat zo ontploffen". En het laatste jaar dat onverklaarbare bijna stilvallen. Maar we hielden van Volvo. Hij voelde veilig als een tank. En dat gevoel is hier, met al die automobilisten die doen alsof ze op weg zijn naar een ziekenhuis met een hart in een koeltas achter in de auto dat echt heel nodig getransplanteerd moet worden, best handig. Dus we hielden van de Volvo. Maar het leek dat de Volvo zelf ons niet zo aardig meer vond. 

Er keken garages naar het raadselachtige stilvallen. Hobbyisten ook. En nog meer garages. Maar niemand kon iets vinden. 

Na lang twijfelen besloten we dan maar een andere auto te kopen. Die we (ik laat hier allerlei dingen weg, anders wordt het wel erg lang) ook nog vonden. We gingen de auto van Rumen overnemen. Rumen heeft een garage, en is een beetje een babbelaar maar, nou ja, we namen zijn auto over.

We spraken af dat afgelopen maandag te doen. We moesten naar de notaris zei Rumen, en die vertelde dan wat we moesten betalen. Dat leek me raar want we hadden net afgesproken wat we voor zijn goed gepoetste Audi gingen betalen maar, nou ja, we zouden wel zien.

Notaris Dimitrova tikte wat dingen in een database. En daar stond een getal op het scherm. Het laagste bedrag dat voor deze auto die zusenzo oud was gevraagd werd. We gingen dat laagste bedrag natuurlijk betalen. Officieel dan. Mevrouw Dimitrova tikte een afschrikwekkende hoop formulieren, waarin steeds dat laagste bedrag werd gezet. Ondertussen keek ze ook nog na of Rumen nog bekeuringen open had staan, of de belasting betaald was en nog wat dingen. Na een helse tijd wachten waren de formulieren klaar. Annet (ik heb geen rijbewijs maar dat is weer een ander lang en saai verhaal) kocht de auto voor bedrag x, dat bedrag maakte ze over naar de bank van Rumen. De rest van het bedrag zouden we cash betalen. Je zou het ook "zwart" kunnen noemen. O, en wacht, we waren buitenlanders dus begrepen we de taal niet. Er moest een vertaler komen. Dat bleek Jonko te zijn. Jonko is de advocaat met wie we jaren terug regelden dat ons huis ons huis werd. Dat ging toen ook al raar. We betaalden ooit 8000 euro voor ons huis maar in allerlei papieren staat dat het 1900 euro kostte. Nog steeds betalen we belasting die wordt berekend met die 1900 euro. Met de auto vermoeden we ook zo'n truc.

Nadat Jonko in het Engels had voorgelezen wat we ook in het Bulgaars prima begrepen betaalden we hem een beetje geld en dat was Jonko. Daarna betaalden we mevrouw Dimitrova wat geld en gingen we bij de bank dat deel van de aankoopsom halen dat nergens beschreven was. Bij de bank was het licht misselijkmakend druk. De mevrouw van de bank kwam al redelijk vlug met een aan een bankoverval doen denkende stapel briefjes van 10 euro aan. briefjes van 10 euro! We giechelden bij het zien van de stapel maar de bankmevrouw liet merken dat het niet iets was waar je om moest lachen. 

Alle briefjes van 10 gaven we aan Rumen. Wij kregen een sleutel. En eindelijk, eindelijk reden we weer in een auto die ook gewoon reed. Al moet ik eerlijk toegeven dat ik nog steeds zit te wachten tot het ding plots stopt. Maar dat zal wel overgaan. 

Bovenaan de pagina, de mensen die nodig waren bij het kopen van de auto. Van r naar l: Annet (die het hier net een beetje begint op te geven), Rumen (van wie we de auto kochten), Notaris Dimitrova (die dit soort dingen meerdere malen per dag doet), de vrouw van Rumen (op wiens naam de auto stond) en Jonko de advocaat/vertaler.

Tussentekst.

(Na ruim een jaar gemartel met de auto hebben we besloten een nieuwe (nou ja, tweedehands nieuw) te kopen. Dat gaat hier, waar ooit het reëel bestaand socialisme de mensen van een Lada voorzag, nogal anders dan in Nederland. Een volgende keer schrijf ik over dit bureaucratische vreugdevuur. Nu nog even iets overzichtelijks)

Anneke was de vorige keer dat ik over haar schreef nogal ziek. Eerlijk gezegd waren we bang dat ze het niet zou redden. Maar, ook deze keer deed de dierenarts de juiste dingen en nu springt ze alweer als een kleine bezetene rond. Anneke is er weer.

Hebben we een vijver? Is Gijs drijfnat geregend? Nee. Maar we hebben we wel 1000 vierkante meter tuin. En elk jaar gaat het hetzelfde. Aan het eind van de winter zijn we blij met elke paardenbloem die er opkomt. Hier een tulp, daar nog een ander leuk bloemetje. En elke keer stellen we grasmaaien uit. En uit. En uit. Tot het zo hoog staat dat Gijs er dus als een verzopen kat uitziet. Verder gaat het goed met hem hoor. En hij gaat ook drijfnat met veel plezier schootzitten.

Lenie zou eigenlijk zo'n beetje rond deze tijd naar onze deeltijdbuurman Petar moeten verhuizen. Dat doet ze elk jaar. In de winter hier een beetje rondhangen en zodra Petar z'n Bulgaarse Folk radio aanzet vertrekt ze daarheen. Maar, Petar is er niet veel en Lenie vindt het op haar eigen brommerige manier toch wel gezellig bij ons. En bij Sorri. Ze speelt zelfs met hem. Dat hebben we nooit eerder gezien, dat Lenie leuk doet met een andere poes.

Waarom Sorri alleen op de keukentafel eet weten we eigenlijk niet. (Lenie en Wim doen het ook, wat enigzins lastig is als we zelf zitten te eten) Maar hij mag dat. Want Sorri mag bijna alles. Zelden zal er een socialere en vriendelijkere poes zijn geweest dan Sorri. Soms, als hij ergens binnen ligt te slapen hoef je alleen maar langs te lopen en dan gaat hij al luid liggen spinnen. Sorri houdt van iedereen en iedereen houdt van Sorri. Hij is nu een jaar. Soms is hij uren weg. We hopen maar dat hij deze periode overleeft. 

Wilma, moeder van Sorri. Theemuts aller theemutsen. In Wilma zit niets slechts. Als één van ons de tuin inloopt sjokt ze achter ons aan. Als we gaan zitten gaat zij ook zitten en als ze we met de auto weggaan kijkt ze bezorgt of we de riemen wel om doen. 

Wim was altijd een buitenbeentje. Hij wilde wel maar hij kon niet. Maar, sinds Sorri er is probeert hij zo af en toe normaal met hem te spelen. En soms probeert hij dat zelfs met een andere poes te doen. Omdat hij nog steeds niet goed weet hoe dat eigenlijk moet, spelen wil dat nog wel eens fout gaan. Maar, echt vechten wordt het niet meer. Wim doet zijn best!

Steve (die eigenlijk тигър heet)(en van de buren is) krijgt voor straf deze keer geen foto. Als enige is Steve niet gecastreerd en wel stokoud (10 of 11). Omdat hij nog steeds de drang voelt zich voort te planten maar niet meer de kracht heeft om met andere, jongere katers te vechten holt hij soms luid miauwend als een wat vunzige oude man achter Anneke aan. Anneke is gesteriliseerd en begrijpt er verder weinig van. 

Dat waren ze denk ik. Want het is raar maar sinds Henk er niet meer is weet ik nooit echt zeker of ik alle poezen wel gehad heb.

Radev in Sofia

Bij het parlement zag ik, nou ja, eigenlijk helemaal niets. Er waren geen drommen mensen en er waren geen driftig wapperende Russische vlaggetjes. Er was, op de gebruikelijke half dommelende politieman na, helemaal niemand. Ook in de trein naar Sofia, die voller was dan gemiddeld ontbrak elk feestgedruis. Ik hoorde zelfs niemand over de verkiezingen praten.

Elk jaar, zo tegen het einde van de winter heb ik het even helemaal gehad met Palamartsa. Helemaal klaar met het hangerige, de desolaatheid, het ontbreken van elk gevoel van urgentie. Soms besluit ik dan dat een week in Nederland nodig is. Dit jaar dook er een optreden in Sofia op van Bill Frisell en Eyvind Kang. Jazz en toch leuk. Annet bleef bij de poezen, ik ging even naar de stad. Lucht happen.

Het was de dag na de verkiezingen die zo overdonderend en vooral ook verpletterend gewonnen werden door Rumen Radev. Zelf moest ik, vroeg in de ochtend ook even slikken toen ik las dat Radev de absolute meerderheid haalde. Dat was tegen de verwachtingen in. Radev peilde op iets rond de 34 tot 36% dus ik gokte op een veilige coalitie. Maar dat werd het dus niet. Het werd Radev in zijn eentje. 

In Sofia liep ik een platenwinkel in en vroeg naar Bulgaarse jazz. De winkeljongen gaf toe dat hij daar geen verstand van had maar hij zou zijn baas bellen. Over de telefoon sprak ik een tijdje met die baas en die had, het zal toeval zijn, een heel mooie nieuwe cd maar die lag nog niet in de winkel. Maar, geen probleem, hij kwam wel even langs de winkel. Terwijl ik op hem wachtte sprak ik met de winkeljongen. Die had een vriend die in Delft studeerde. Zelf ging hij iets met PR doen en dan naar het buitenland. Want in Bulgarije was geen werk. En als er werk was betaalde het maar een schijntje. 

De trein naar Sofia doet er vijf uur over. Maar die tijd was zo voorbij met het lezen van alle commentaren op de verkiezingen. Ik zag de raarste opmerkingen voorbij komen. Zo waren er de anti-immigratie accounts die wisten te melden dat Radev was gekozen omdat hij zo, christelijke waarden verdedigend tegen de vermeende massa-immigratie was. Het hele onderwerp heeft geen enkele rol gespeeld tijdens de verkiezingen. O. Nula. Bulgaarse politici maken zich hoogstens druk over de honderdduizenden Bulgaren die er voor kiezen om in buitenland te gaan werken. Bulgaren die zoals de winkeljongen geen toekomst meer zien in dit land.

Na de platenzaak zwierf ik wat verder en kwam bij het monument waarop honderden en honderden namen staan van Bulgaren die omkwamen tijdens de socialistische periode (1944 - 1989). Er speelden wat kinderen. Er zaten mensen op een bankje.

In de trein las ik talloze opmerkingen van mensen die plots Bulgarije hadden ontdekt en die zich afvroegen waarom de EU nu door zo'n achterlijk klein landje weer op slot zou worden gezet. Want Radev was de nieuwe Orban. En dat hele Oost Europa, nou dat moest dan maar de EU uit. Dat gezeur met die landjes. Ik las het zo vaak dat ik de hele gedachtegang nogal koloniaal begon te vinden. Het riekte naar teleurstelling. Waarom waren ze niet gewoon dankbaar, die domme Bulgaartjes? Waarom nu toch weer zo'n dwarsligger kiezen? Nu ben ik geen fan van Radev. Maar ik snap zijn kiezers wel, deels dan. 

Dit land is politiek instabiel. In 5 jaar zijn er 8 keer verkiezingen geweest. En het zijn altijd dezelfde partijen, met voor het grootste deel dezelfde mensen op wie je kunt stemmen. Mensen die er, en dan ben ik nog vriendelijk, nogal een puinzooi van maken. Of, mensen die het diep corrupte systeem in stand houden. Dus wat hadden de Bulgaren dan moeten doen? Weer op dezelfde mensen stemmen? Weer die mensen die hun uiterste best doen om elke echte verandering tegen te houden? Weer diezelfde corrupte koppen die met hun ene gezicht de EU te vriend houden en met hun andere gezicht hun vriendjes en de bedrijven van hun vriendjes van geld voorzien? Radev heeft zich in zijn campagne afgezet tegen de overbekende koppen en maakte anti-corruptie zijn hoofdthema. 

Ik liep, na een boekwinkel langs de Sveta Nedelyakathedraal. Aan de muur hangt een gedenkplaat die herinnert aan de bomaanslag in 1925. Communisten bliezen toen het gebouw op, in de hoop de koning te doden. Die ontsnapte maar 150 mensen kwamen om.

Het belangrijkste punt van de nieuwe Bulgarije deskundigen was dat Radev pro-Putin zou zijn. Nu hebben ze daar iets van een punt. Maar maakt dat alle Bulgaren die op hem stemden liefhebbers van Putin? Een deel van de Bulgaren is op Rusland gericht, dat klopt. Dat heeft heel veel met hun historie te maken. Rusland bevrijdde Bulgarije van de Ottomanen. Maar willen Bulgaren Russisch worden of zoiets? Wat ik nergens las was dat Bulgaren die echt voor Putin zijn al jaren op openlijke pro-Putin partijen kunnen stemmen. En die clubjes haalden over het algemeen net de kiesdrempel. Ze konden op de Bulgaarse Socialistische Partij stemmen. Maar dat is een club van toch vooral oude mensen met weemoed naar vroeger. Of ze stemden op Vusrazhdane. Maar dat was en is voor heel erg veel mensen toch een bedenkelijke club en twee stappen te ver. Dus dat Radev pro-Putin is heeft geen 44% van de kiezers overgehaald. Ik zeg het toch nog maar een keer, dat was om zijn anti-corruptie standpunt, zijn anti-vriendjespolitiek.

Is Radev een gevaar voor de EU? Ik gok nu van nee. Radev is een nationalist, zeker. Maar ook Radev zal niet buiten het Europese geld kunnen. Geld dat broodnodig is om de economie overeind te houden. Ik denk niet dat hij op grote punten dwars gaat liggen. Want ook zijn kiezers kunnen niet buiten de EU. En Oekraïne dan? Dat is lastiger. Bulgaren hebben niet veel met die oorlog. Misschien omdat in het begin van de oorlog er 400.000 tot 500.000 mensen naar dit land vluchtten. Die moesten geld en wonen en daarna werken. Werk dat toch al schaars is. Net als geld overigens. Dat Oekraïne, om dat land te helpen, dezelfde rechten kreeg als EU lidstaten als het gaat om de uitvoer van graan, zonnebloemen etc heeft niet echt geholpen bij de weifelende, soms anti stemming in Bulgarije. Goedkoop graan, zonnebloemolie, zelfs iets sulligs als goedkope honing overstroomde de markt. Bulgaarse boeren bleven vaak zitten met hun spullen. Dat kun je flauw vinden, of egoïstisch maar dit is een arm land, heel erg breed hebben veel mensen het hier niet.  

Al verdient Bulgarije ook fors aan de oorlog. De wapenindustrie (die hier best aanwezig is) draait meer dan goed en is nu groter dan 4% van het bruto nationaal product. Geld dat men, ook Radev, niet al te graag zal zien verdampen. Dus ik gok dat Radev voor onderhandelingen zal pleiten maar ook nergens loodzwaar voor zal gaan liggen. 

En voor de mensen die zich druk blijven maken.

In 2001 won de partij van Simeon II de verkiezingen. Simeon II, een nazaat van de door de communisten afgezette koning werd zo'n beetje gesmeekt om naar Bulgarije terug te keren. Iemand moest het land van de chaos en corruptie (ja, ook toen al) redden. Letterlijk half Bulgarije stond hem op te wachten toen zijn vliegtuig landde. Ik geloof dat het percentage stemmen dat hij kreeg rond de 48% lag. Toen hij eenmaal aan de macht was vonden veel Bulgaren al vlug dat hij wel erg bezig was het verzinnen van wetten die er voor moesten zorgen dat hij de in 1944 afgepakte bezittingen terugkreeg. Na 4 jaar verloor Simeon II de macht en in 2009 verdween zijn partij geheel uit het parlement.

Bill Frisell is ook alweer 75. Iedereen wordt maar ouder. Hij en Kang zeiden niets toe ze opkwamen. En ook niet toen we weer weggingen. Al keken ze wel heel vriendelijk. Tussen die twee momenten speelden ze twee lange improvisaties. Die leken soms op gezellige kampvuurmuziek, dan weer op dissonante herrie. Er werd kleintjes gelachen op het podium als één van de twee weer iets nieuws verzon. Het kabbelde, het borrelde, het verstreek. Als toegift kwam er een wonderschoon, klein liedje. 

Ik droomde er bij weg en zag de tuin in Palamartsa, met de zwaaiende staarten van de poezen. De zon scheen en Annet deed iets met planten. 

Ik had weer genoeg stad gezien voor een jaar.

Maar, Anneke is ziek.

Dancho, die op de hoek woont had lammetjes. Of lammeren, ze waren best al groot. Hij laat zijn schapen elke dag uit op het veldje voor het huis. Of Annet een foto van hem en zijn schapen wilde maken. En of ze die dan via Fiber naar hem kon versturen (Fiber is de Oost Europese Whatsapp). Natuurlijk. En de dag na de foto heeft Annet hem ook maar uitgelegd hoe Fiber eigenlijk werkte want dat was hij ook vergeten. 

Andere Dancho, de buurman (die wij Jordan noemen maar dat is dan weer een bijnaam) zaagde onze dode kersenboom om. Jordan heeft een motorzaag en ik mag, dat is beter voor iedereen geen motorzaag. Vorig jaar deed de boom het nog redelijk. Maar na de droogte in de zomer was het wel afgelopen. Maar, de één zijn dode boom is de ander z'n poezenstoel. 

Aanstaande zondag, 19 april, zijn er weer verkiezingen in Bulgarije. De achtste (negende?) sinds we hier zijn komen wonen. Vast staat dat voormalig president Rumen Radev met een enorme overmacht gaat winnen. Daarna zal het allemaal wel weer vastlopen. Maar, zoals bij elke verkiezing, zijn er weer veel berichten over het kopen van stemmen. Zelfs in Popovo werd een man gearresteerd. Zijn foto werd gewoon op Facebook gezet (hij is degene over wie het woord "uitgeschakeld" is geprint). Er is ook een erg prachtig filmpje van de arrestatie van een man in de buurt van Targovishte die een enorme geldriem onder zijn shirt had vol met briefjes van 50 euro. Een stem kost nu 50 euro. Dat is fors meer dan toen er nog met leva's betaald werd. Maar ja, inflatie, overgang naar de euro, alles wordt duurder. Maar helaas kan ik het filmpje niet inplakken.

Dus er gebeurde wel wat. Maar eigenlijk zijn we vooral bezig met Anneke die ziek is. Anneke heeft normaal een vorm van ADHD in de zoveelste macht. Maar sinds het begin van de week is ze heel stil en dan nog stiller. Ze eet nauwelijks wat en ze slaapt maar. Vandaag waren we voor de tweede keer bij de dierenarts. Die sloot uit dat ze een paar dodelijke infecties had dus dat is winst. En er gingen weer wat injecties in. Dus nu is het weer afwachten. En afwachten is niet mijn sterkste kant. 

Twee begrafenissen. Geen bruiloft

Terwijl Annet deed alsof ze hielp bij het in elkaar steken van een krans bekeek ik een foto die in de gang van het gemeenschapshuis hing. Allemaal mensen van heel vroeger. Mensen in klederdracht. 1948. Vanaf de achterste rij houden Lenin en Dimitrov hen in de gaten. Ik bedacht me voor de zoveelste maal dat het dorp veel eerder dan dat de communisten het verplichten een coöperatie begonnen. Achter me liep burgemeester Gosho naar binnen. 

We waren in het gemeenschapshuis omdat Christina die dag begraven zou worden. Nu wisten we tot de dag ervoor niet dat de vrouw die ooit voorzitter was geweest van de club van gepensioneerden Christina heette. Als we het al over haar hadden was ze voor ons "De vrouw met de enorme zonnebril". We konden ons niet herinneren dat ze ooit iets tegen ons gezegd had, dus ik ga niet doen alsof we erg droevig waren. We waren er uit beleefdheid. 

Gosho zag er wit en weggetrokken uit. Hij vertelde aan de aanwezigen dat Steve van Vivian die nacht was overleden en dat hij net terugkwam van het in orde maken van de papieren en het regelen van de begrafenis. Steve en Vivian waren Engels en woonden misschien wel het langst van alle buitenlanders in Palamarsta. Aardige mensen. Rustige mensen. Je zag ze nauwelijks. Zo gaat het eigenlijk altijd, nieuwe buitenlandse inwoners doen en roepen, en na een paar jaar worden ze stil. Wij hebben die paar jaar overgeslagen, wij waren meteen al stil.

Omdat de voorbereidingen van de begrafenis van Christina eindeloos lang duurden zijn we maar weggegaan. We hadden nu toch alweer een nieuwe begrafenis. 

Bij de begravenis van Steve waren, natuurlijk buitenlanders. Maar het was geen grote groep. Alleen maar mensen die hier al een tijd wonen. De harde kern, zoiets. En er was een groepje Bulgaren. En nu wordt het kremlinwatchen. 

Door elk dorp, dus ook in dit dorp lopen onzichtbare lijnen. Breuklijnen. Van dingen die ooit gebeurden. Bij de begravenis van Steve was de enorme breuk van 10, 12 jaar terug te zien. Juliana was er. Juliana is getrouwd met Miltsjo. Miltsjo had vroeger een bar en hij was burgemeester. Hij maakte er nogal een potje van. Gaf geld voor het waterleidingbedrijf niet af en dan werd het dorp weer bijna afgesloten. Zulke dingen. Zijn vrouw Juliana deed het, ja, hoe noem je dat? Verenigingsleven? Ze organiseerde van alles, cursussen, folklore dansen, muziekfestivals. Maar, ze maakte ook de kapitale blunder door aan bepaalde mensen te vragen of zij in een nieuw, echt zangkoor wilden. En aan andere vroeg ze dit niet. Ja, ik weet het, onbenullig. Maar toch spleet het het dorp. Er werd een concurrerende club van gepensioneerden opgericht waar iedereen, met of zonder talent mee mocht zingen en Gosho stelde zich kandidaat voor het zijn van burgemeester. Sinds die, geef het een naam, scheuring, praten sommige mensen van de Miltsjo/Juliana kant niet echt meer met mensen van de Gosho/gepensioneerden kant. In de grond gaat het nergens over. Maar dat hoeft ook niet. Gescheurd zal er worden.

De begravenis van Steve was hartverscheurend. Viv huilde de hele tijd. Haar dochter huilde maar een klein beetje minder. Er werd omhelst, geknuffeld en nog maar weer gehuild. Al stond ik zelf altijd wel net op de goeie plek om daar niet aan mee te hoeven doen. 

Het was mooi weer, de dronken herder die ook grafdelver is zwaaide even nadat ik naar hem knikte. Aan het eind werd er toch ook gelachen. En er was denk ik niemand van de aanwezige buitenlanders die zich niet afvroeg wat hij of zij zou doen als zijn/haar partner plots dood zou gaan. 

Blijven? Gaan? 

ZorgenGijs/GijsZorgen

"Hoe is het met Gijs?" vroeg ik, nadat Gijs niet zoals hij altijd doet naar me toe was komen lopen toen ik terugkwam van een veel te lange wandeling. "Hij ligt maar wat, er zit helemaal geen fut in". We besloten dat het onzin was om nog langer te wachten met het naar de dierenarts gaan. Er was iets niet goed met Gijs. Maar wat was het deze keer?

Gijs mag dan Koning van de Wereld zijn en ook Redder van het Universum, maar met regelmaat gaat hij stuk.

Toen Gijs heel erg jong was, we kenden hem toen nog niet, moet hij zijn rechtervoorpoot gebroken hebben. Hij zwaait dat pootje naar de zijkant en dan omhoog als hij de trap opkomt. Toen we hier vijf jaar geleden kwamen wonen was Gijs uitgehongerd en uitgedroogd, bijna dood. We vonden toen een groot litteken op zijn buik. Een oude bijtwond misschien. Er waren meerdere keren ernstige plasproblemen. Hij had een grote wond op zijn voorpoot. En omdat hij zoveel haar heeft zag ook de dierenarts die wond niet. Er was iets met zijn oren. Hij zat klem onder de buitendeur van de buurman. Iets dat half komisch klinkt maar minder wordt wanneer je weet dat er hier honden rondlopen die hem rustig doormidden hadden gebeten. En hij was op een haar na dood toen hij, misschien, iets giftigs at en hij wekenlang bezig was met weer beter worden.

Er is dus nogal eens wat met Gijs.

Bij de dierenarts beschreef ik wat er aan de hand was. "Maandag werd hij stil. Dinsdag werd hij nog stiller. Woensdag stopte hij met het eten van zijn brokjes. Het "einde van de middag" hapje eet hij wel met smaak. Vandaag, donderdag eet hij niet en hij ligt maar zo'n beetje. Hij lijkt iets van een wond op zijn hoofd te hebben en hij doet iets met zijn tong, alsof hij misselijk is". Dat ik dacht dat zijn hoofd rechts een onmerkbaar iets dikker leek vergat ik te zeggen. 

Aleksander de dierenarts (we komen er zo vaak dat we zijn voornaam kennen) wroette in de haren op het hoofd van Gijs en legde een bijtwond vrij, je zag de tandafdrukken nog zitten. Daarna drukte hij hard en er kwam een grote bel pus uit. En nog meer pus. Tot het bloed werd. 

Sinds een paar weken gaan de nieuwe, niet gecastreerde katers op stap. Twee komen er in onze tuin. En worden daar dan door de leden van het Pirin 6 Kattencollectief uitgejaagd. Een week of twee terug droeg ik een blazende Gijs om half zeven 's ochtends al naar binnen nadat ik hem vechtend met één van de katers aantrof. Misschien is hij die kater weer tegengekomen. Of een andere. Het is nog maar het begin van het seizoen.

Alkesander zocht wat verder en vond in de wang van Gijs nog een bijtwond. Daar kwam nog meer pus uit. En bloed ook. Gijs vond er ondertussen echt helemaal niets meer aan. De wonden werden schoongemaakt, er ging een zalfje in en daarna nog wat injecties. We betaalden de hallucinerende som van 15 euro en gingen opgelucht naar huis.

Gijs verstopte zich even onder de bank maar was daar al snel weer vergeten waarom hij daar precies zat. Al vlug was hij weer zijn gewone, totaal onbenullige zelf. 

Gijs is weer heel. De crisis is weer voorbij. Deze dan.