Betsie is er niet meer.

"Wablief?". Ze was de enige die ik dat woord ooit heb horen gebruiken. Ze zei het met enige regelmaat als het geluid van de mensen om zich heen voor haar te chaotisch werd. Het was toen nog niet omdat ze het allemaal niet meer kon volgen, toen nog niet. Ze was gewoon erg doof, en haar gehoormachientjes maakten een brei van al het gepraat. "Wablief?", zei ze dan, als je wat tegen haar zei. 

Annet komt uit Overijssel. Toen ik haar leerde kennen kwam ik er vrij vlug achter dat Overijssel, naast een mooie provincie ook een gebied, streek, geef het naam, is waar men een redelijk onverstaanbaar dialect spreekt. Voor iemand uit Den Helder dan. Betsie, of zoals ze op dit blog heet, "de moeder van Annet", kon ik in het begin dan ook nauwelijks volgen. Maar ik verstond van de rest van de familie ook maar een enkel woord dus dat maakte niet heel veel uit. 

Annets moeder woonde in Raalte. Ze werd geboren vlakbij Raalte en in haar leven is ze maar zo heel soms buiten die streek geweest. Ze kwam van een boerderij waar ze het eind van de oorlog nog meemaakte. Boerderijen die in brand werden geschoten door zich terugtrekkende Duitse troepen. Dat wist ze zich nog heel lang heel goed te herinneren. Ze trouwde, kreeg zes kinderen. Veel te vroeg verloor ze haar man en weer later haar oudste dochter. En hoewel ze er weinig over sprak tekende dit haar leven.

In de tijd dat wij in Bulgarije wonen belden Annet en haar moeder elke week, op  zondagavond. Moeizaam ging dat vaak. Want gehoorapparaten zijn wonderlijke dingen. Soms doen ze het niet goed, gaan ze piepen, dat soort dingen. Maar misschien kwam het moeizame ook wel doordat haar haar gedachten heel erg langzaam, ongemerkt maar onomkeerbaar werd uitgegumd. Al wisten we dat toen nog niet.

In de loop van vorig jaar werd het woord "Dementie" onvermijdelijk. De moeder van Annet verhuisde naar een instelling. Al is het woord instelling eigenlijk te onvriendelijk voor de plek waar ze terechtkwam. Ze had er plezier. Ze schilde weer aardappels. Tegen het einde van het jaar wilde ze, dacht ik, wat borden pakken van een plank die te hoog bleek. Ze viel, brak iets, werd geopereerd en daarna kwam het nooit meer echt goed.

Vorige week was Annets moeder jarig. Zoals elk jaar vloog Annet naar Nederland. Om bij haar te zijn op haar verjaardag. En misschien was het griep, maar misschien was het ook gewoon op, klaar, was er al veel teveel uitgegumd. In de nacht van zaterdag op zondag overleed Betsie. Ze werd 93 jaar en 1 dag oud.

Annets moeder had geen groots en meeslepend leven. Ze beklom geen bergen, ze stak geen oceanen over. Ze was van een generatie die het nog geen plicht vond zich over van alles en veel teveel uit te spreken. Ze zorgde voor haar omgeving, schilde aardappels, iemand moet dat tenslotte doen. Als ze iets niet wist zei ze "Wablief?". Betsie, Annets moeder was, en dat is al heel wat.

.

 

Een appel, twee sinasappels en een fles olijfolie.

"Nee, het is erg winter dus heel veel is er niet te vertellen. Zo om de zoveel dagen sneeuwt het weer eens en dan is alles wit voor, zeg een week of zo. Na die week wordt het even wat warmer of het gaat regenen of alle twee. Dan smelt alle sneeuw weer weg en net als de poezen denken "We gaan de tuin in!" merken ze dat alles door- en drijfnat is. Dan staan ze wat onbeholpen te kijken en dan gaan ze maar weer achter elkaar aanhollen". 

"Het is best mooi, laatst was het helemaal wit met een laag van zeg 20 centimeter of zo. Het dikte nog wat in dus het was goed doorloopbaar en dan is sneeuw wel even mooi. Buiten het dorp is het dan letterlijk oogverblindend wit en net zo uitgestorven als het altijd al is. Ik liep de heuvel Kalakotch op, door de struiken, gewoon een beetje achter de sporen van herten aan. Nee, die zie je verder niet maar ze weten wel hoe ze moeten lopen". 

"Nee, door die sneeuw zitten we hier een beetje vast. We hebben al in geen maanden meer een Bulgaarse les gehad. Eerst doordat Annet steeds naar Nederland moest en nu omdat het te vaak slecht weer is. Targovishte is toch drie kwartier met de auto. En die doet toch al raar. Wat? Nee, de auto, die doet raar. Zo soms valt hij gewoon stil, de moter slaat niet af maar hij gaat gewoon steeds langzamer rijden. Nee, niemand weet wat het is. Niemand kan iets vinden. In het begin schrokken we er wel van maar alles went. Zeker hier. Annet zet de auto uit, zeg je dat zo? En dan weer aan en dan doet hij het weer".

"Het spannendste dat er gebeurde was dat Annie, de vrouw van burgemeester Gosho voor de deur stond met een oudere mevrouw. Of Annet haar een injectie wilde geven. Annet was vroeger doktersassistente dus die prikt nog met haar ogen dicht als het moet. Nee, ik denk dat ze het ooit gezegd heeft en dat Annie dat onthouden heeft. De mevrouw moest drie dagen achter elkaar een injectie. Nee, er is op het dorp geen dokter. En als ze naar Popovo moet waar wel een dokter is moet ze steeds een auto regelen. En het kost allemaal geld. Eerst betaal je voor het consult, dan voor de medicijnen, dan voor de injectiespuiten en daarna nog een keer voor elke keer dat de injectie gegeven wordt. Alles kost geld en geld hebben de meeste ouderen niet. Dus kwam ze drie keer bij ons langs. Gezellige mevrouw hoor. Turks-Bulgaars, ze kende de vrouw nog die hier voor ons woonde. Vanmorgen kreeg Annet een appel, twee sinasappels en een fles echte olijfolie. Nee, de olijfolie had ze van haar zoon. Die werkt in Italië. Het was een mooi cadeau en we kregen er weer een integratiestempeltje bij.